Japonya, yaşlanan nüfusu ve değişen toplumsal yapısıyla dünyaya birçok sosyal deney alanı sunmaya devam ediyor. Özellikle yaşlı bireylerin iş gücüne katılımı ve toplumla bağlarını koruma çabaları, geleneksel emeklilik anlayışını kökten sorgulatıyor. Giderek yalnızlaşan bireylerin, aile yapısındaki değişimlerin ve artan duygusal ihtiyaçların kesişim noktasında ise oldukça sıra dışı ama bir o kadar da anlamlı bir girişim doğmuş durumda: OK Obaachan. Bu sistem, yaşlı kadınları sadece “emekli birey” olarak görmektense, onların bilgi birikimini, hayat deneyimlerini ve içtenliklerini toplumun ihtiyaç duyduğu alanlara yönlendiriyor. Japonya’da bir büyükanneyi saatlik ücretle “kiralamak” ilk bakışta ilginç hatta garip gelebilir. Ancak bu hizmet, insanların hayatına dokunan, duygusal boşlukları dolduran, şefkatli bir figür olarak topluma yeni bir tür destek sunuyor. Bu yazımızda, büyükanne kiralamanın ardındaki sosyal ihtiyaçları, hizmetin işleyişini, kimlerin neden böyle bir desteğe ihtiyaç duyduğunu ve yaşlı bireylerin bu sistem içinde nasıl yeniden değer kazandığını detaylarıyla inceleyeceğiz.
Japonya’da yaşlanmak, emekli olup kenara çekilmek anlamına gelmiyor
2023 verilerine göre, 65 yaş üstü 9,1 milyon kişi hâlâ aktif olarak çalışıyor. Bu, neredeyse her dört yaşlıdan birinin iş hayatına devam ettiğini gösteriyor. Özellikle de maddi ihtiyaçlarını karşılamak isteyen yaşlı bireyler için emeklilik maaşı yeterli olmayabiliyor. Hele ki üniversite diploması veya belirgin bir mesleki geçmişi olmayan yaşlı kadınlar için iş bulmak daha da zorlayıcı hale geliyor.
İşte tam bu noktada devreye giren yaratıcı bir sosyal girişim var: OK Obaachan
Türkçesiyle “Tamam Büyükanne” anlamına gelen bu program, insanların saatlik ücret karşılığında bir büyükanne figürüyle vakit geçirmesini sağlıyor. Bu büyükanne, dertleşiyor, yemek yapıyor, çocuk bakıyor hatta bazen sadece sizi dinliyor.
Bu sıcak projeyi yöneten Client Partners isimli şirket, kendisini “yalnızca kadınlara özel bir tamirat ve destek ağı” olarak tanımlıyor. Ancak sundukları hizmetler klasik tamiratlardan çok daha fazlasını içeriyor. OK Obaachan çatısı altında şu an 60 ile 94 yaşları arasında yaklaşık 100 kadın görev yapıyor. Başvuru şartı mı? Hayat boyunca edinilen tecrübeler ve içten bir gülümseme.
Peki neden büyükanne kiralanıyor?
İnsanlar büyükanne figürünü neden kiralamak ister ki, diye düşünebilirsiniz. Ama nedenleri düşündüğünüzden çok daha duygusal ve insani:
Birine temizlik yapmayı öğretmek
Çocuğa bakacak güvenilir biri bulmak
Sadece oturup sohbet edecek, dinleyecek birine ihtiyaç duymak
Kalp kırıklığını onaracak bir ses aramak
El yazısıyla mektup yazmak isteyen biriyle nostalji yaşamak
Ev yemekleri özlemini gidermek
Bir spor etkinliğinde “büyükanne gibi tezahürat yapan” bir figür görmek
Ve işin ilginç yanı: Hizmetler sadece klasik büyükanne işleriyle sınırlı değil
Bazı büyükanne görevleri oldukça sıra dışı! Örneğin:
Aile içi krizlerde arabuluculuk yapmak
Yeni annelere rehberlik etmek
Düğünlerde “akrabam gibi görün” misyonu üstlenmek
Ayrılık sürecinde manevi destek vermek
Eşcinsel bireylerin aileleriyle konuşmasında duygusal destek olmak
Her büyükanne bu işe uygun mu?
Elbette değil. Client Partners bu konuda oldukça net: “Mükemmel bir Obaachan, nazik, özverili, çalışkan ve empati yeteneği güçlü biri olmalı.” Ayrıca Japon toplumunun hâlâ bazı konularda muhafazakâr olduğu düşünüldüğünde, örneğin bekar annelere ya da LGBT bireylere destek olacak bir büyükanne açık fikirli ve anlayışlı olmalı.
OK Obaachan hizmeti saatlik yaklaşık 3.300 yen (yaklaşık 22-23 USD) karşılığında sunuluyor. Bunun üzerine ulaşım ücreti de ekleniyor. Ancak bu fiyatlar görev türüne, zamana ve mekâna göre değişiklik gösterebiliyor. Ve önemli bir detay: Şirket, büyükanne yaşlı diye daha az ücret ödemiyor, emeklerine ve deneyimlerine sonuna kadar saygı duyuyor.
