Çocukluk yıllarının en saf, en temiz hali; sanıyoruz ki okul sıralarıyla ilk kez tanışılan o anlarda saklıdır. Çünkü bir çocuğun sıcacık evinden, annesinin güvenli kollarından ayrılıp kendisini sınıf öğretmenine emanet ettiği o günler, o an için bunu bilmiyor olsa bile, aslında bütün hayatını etkiler. Bunun en büyük kanıtı da, ilkokul yıllarımıza ait anıları ya da öğrendiğimiz temel şeyleri, üzerinden kaç yıl geçerse geçsin, bugün hala unutmamış olmamız.
İşte şimdi sizinle paylaşacağımız şeyler de, sizi, şu an nerede ve ne konumdaysanız; veya hangi yaştaysanız; oradan alıp, ilköğretim yıllarınızın tam ortasına bırakacak. Bir daha da geri almayacak. Zaten dönmek isteyeceğinizi de sanmıyoruz. Buyrunuz, küçük yaşınızda aklınıza kazınmış bazı nostaljik şeyler.
1. Ege Bölgesi’nde dağlar denize dik, Akdeniz ve Karadeniz’de paraleldir.
Denizin ılımanlaştırıcı etkisinin iç kesimlere sokulmasına ya da sokulamamasına sebebiyet veren bu bilgiyi unutmak imkânsızdır. Kuzey ve Güney Toroslar ve horst-graben ikilisi de bu bilgiyi tamamlayan niteliktedir.
2. Malazgirt Zaferi ile Anadolu’nun kapıları Türklere açılmıştır.
Büyük Selçuklu hükümdarı Alparslan ile Bizans İmparatoru 4. Romen Diyojen arasında gerçekleşen Malazgirt Meydan Muharebesi’nin en önemli sonuçlarındandır kendisi. İlk ve ortaokul yıllarında akıllara devasa kapıları getirmesi olasıdır.
3. Sert ünsüzler: Fıstıkçı Şahap
Sert ünsüzler ya da sert sessizler olarak adlandırılan f, s, t, k, ç, ş, h, p harflerinden oluşturan ve bu harfleri kolayca ezberlememizi sağlayan bir kolaylıktır. İlkokul ve Türkçe öğretmenlerinin hakkında türlü türlü hikâyeler uydurduğu kişidir.
4. Yazlar sıcak ve kurak, kışlar ılık ve yağışlı.
Diller destan Akdeniz ikliminin tek cümlelik açıklamasıdır kendisi. Bir de bitki örtüsü makiyi de unutursak ayıp olur tabii ki.
5. Avogadro sayısı.
Çoğumuzun ne işe yaradığını ve nerede kullandığımızı hatırlayamadığımız ama 6,02 x 10 üzeri 23’ün aklımıza kazındığı bilgidir.
6. Raşitizm
Diğer vitaminlerin eksikliğinde ne tür hastalıklara yakalanabileceğimizi karıştırabilirken D vitamini eksikliği sonucu yakalanılan raşitizm hastalığını unutmamız imkansızdır. Gerçi Petek Dinçöz’den dolayı B12 vitamini eksikliğinin unutkanlığa sebebiyet verdiğini de öğrenmiştik bir dönem.
7. Sağım sarımsak, solum soğan
Sağımızı ve solumuzu kolay öğrenmek için bizlere öğretmenlerimiz tarafından sunulan kolaylıktır. Sağı solu öğrenirken sarımsak ve soğanı karıştırmak da olasıdır.
8. Endoplazmik Retikulum ve Golgi Aygıtı
Hücredeki organellerden en karizmatik olanlarıdır kendileri. Özellikle Endoplazmik Retikuluma paranı bile emanet edebilirsin yeri gelirse. Bir koful, bir lizozomun yanında adı zor olmasına rağmen asla unutulmayandır.
9. Etnik-i Eterya
Osmanlı Devleti’nin yıkılma sürecinde ortaya çıkmış zararlı cemiyetlerdendir ve unutulmayanlardandır. Tabii Mavri Mira’yı da es geçemeyiz.
10. 36-42 Kuzey paralelleri – 26-45 Doğu meridyenleri
Türkiye’nin koordinatlarını her ne kadar yer yer karıştırsak da çoğumuz unutamayız. Ayrıca batısı ile doğusu arasında 76 dakikalık zaman farkını da hatırlatmakta fayda var.
11. Hasan 2 Salak Osman 4
Evet kendisi sülfirik asidin formülünü aklımızda tutmamızı sağlayan ve öğretmenlerimiz tarafından tabula rasamıza işlenen kolaylıktır. Ortaokul sıralarında sırıtmamıza sebebiyet vermiştir.
12. Özalt küme
Yıl 2016 ve çoğumuzun hâlâ neden öğretildiğini anlayamadığımız ama formülünü unutamadığımız bir matematik bilgisi. Alt küme sayısının bir eksiğidir kendileri. Alt küme dururken çakma isimli otobüs firmaları gibi neden türemiştir bilinmez.
13. Almanlar yenilince biz de yenilmiş sayıldık
1. Dünya Savaşı sonucunda mağlup devletler arasında yer almamızın sebebi olarak öğretilen cümledir. Bir de savaşın çıkma sebebi olarak söylenilen “Avusturya-Macaristan İmparatorluğu veliahtının bir Sırp milliyetçisi tarafından öldürülmesi.” cümlesini de unutamayız.
14. Rezonans ve diyapozon
Yine ortaokul yıllarından adı aklımıza kazınan ve ses ile alakalı olduğu hatırlanılan fakat içeriğine dair sayısalcılar hariç pek de bilgimizin kalmadığı şeylerdir.
15. Megali İdea
Fatih Sultan Mehmet’in İstanbul’u alıp Bizans İmparatorluğu’na son verdiği günden beri yürürlükte olan bir Yunan ülküsü olan Megali İdea da geçmişten bugüne aklımızdan çıkmayan bilgilerdendir. Ne zaman bir zararlı cemiyet, ne zaman bir Kurtuluş Savaşı konusu geçse söylenilmeden yapılamaz.
16. Brüt-Net-Dara
Brütten darayı çıkardığımızda neti buluyoruz. Dara ile neti toplarsak brütü buluyoruz. Brütten neti çıkardığımızda darayı buluyoruz. Evet evet hamlamamışız daha.
17. Fasulye deneyi
İlkokul sıralarında aklımıza kazınmış bir bilgi olmasa da deneyler arasında en unutamadığımız deneydir. Yoğurt kabındaki pamukta fasulye ya da nohut yetiştirme deneyini ülkenin büyük bir kesimi yapmıştır herhâlde. Sobaya yakın bir yerde muhafaza edilmesi gereken yoğurt kabımızın odaya yaydığı koku da değişikti.
18. Söğüt ve Domaniç
Osmanlı Devleti’nin kuruluş yıllarından bahsederken bu iki ilçemizin adını geçirmezsek olmaz. 600 yıl hüküm süren devletin temelleri bu topraklarda atılmıştır. Bir de böyle muhteşem ikili olarak Eflak ve Boğdan var. Onları da anmaktan onu duyarız.
19. Anası mezar dikecekmiş
Sıfat-fiil eklerini unutmamak için öğretmenlerimiz tarafından bizlere sunulan kolaylıklardandır. Gerçekten soruları çözerken çok işe yarar. Keşke aynı kolaylığı zarf-fiil konusunda da sunsaydılar.
20. Mr. And Mrs. Brown
Her ne kadar bir bilgi olmasa da bu listemizde bu muhteşem çifti anmazsak olmazdı. İngilizce kitaplarımızın vazgeçilmezi olan çiftimize uzun ömürler diliyoruz efendim.
21. Bayrak şairi Arif Nihat Asya
İlkokulda onun “Ey mavi göklerin beyaz ve kızıl süsü, kızkardeşimin gelinliği, şehidimin son örtüsü…” dizeleri ile başlayan Bayrak şiirini unutmak ne mümkün.
22. Elmayla armutun toplanmaması
İlkokul öğretmenlerimizin problem çözerken bize sık sık söylediği ve aklımıza kazıdığı bilgilerdendir. “Elmayla elmalar, armutla da armutlar toplanır.” Problem demişken işçi, havuz ve ayak problemlerine de selam olsun.
23. Rusların sıcak denizlere inme isteği
Rusya ile yapılan savaşların çoğunun sebeplerinden birisi kesinlikle budur. Adamlar tarih boyunca hep sıcak deniz kovalamışlar. Çocukken Rusların sıcak denize yüzmek için inmeyi istediklerini düşünenlerimiz vardır elbette.
24. Turnusol kağıdı
Asitle temas ettiğinde kırmızı, baz ile temas ettiğinde mavi renk veren bu kâğıt da ortaokuldaki Fen Bilgisi öğretmenlerimizin bize kattıklarındandır ve unutulmazlardandır.
25. İ. Hakkı Talas şiirleri
İlkokulda ünite sonundaki şiirlerin vazgeçilmez ismidir kendileri. İsmail Hakkı Talas şiirlerini unutmuş olsak bile adını bir çoğumuz hâlâ hatırlar. Bir de Cahit Külebi vardır. Onu da saygıyla anıyoruz.
26. Tümler 90, bütünler 180
Tüm ve bütün kelimeleri eş anlamlı olmasına rağmen tümler ve bütünler açıların derecelerinin farklı olmasına söyleyecek birkaç sözünüz vardır elbette.
27. Obeb-Okek ya da Ebob-Ekok
İlkokulda aşırı kafa karıştıran ama unutulmayan konulardan birisi daha. Bazen Obeb-Okek bazen de Ebob-Ekok olarak karşımıza çıkmıştır. İçerik bakımından kafa karıştırdığı yetmezmiş gibi isim açısından da kafa karıştırmıştır kendileri.
28. Kadeş Antlaşması
Tarihteki ilk yazılı barış antlaşmasını unutmayanların ellerini görebilir miyiz?
29. Türkiye bir yarımadadır
Türkiye’nin coğrafi konumundan bahsederken. Türkiye’nin bir yarımada olduğunu dair yapılan vurgu da ilkokulun vazgeçilmezlerindendir. Hatta sonrasında yarımada olan bir ülkenin denizcilik faaliyetlerinin az gelişmiş olması da eleştrilebilir.
30. Si mi fa sol re fa mi
İstiklal Marşı’mızın güzide notaları. Solfejde ayrı güzel, blok flütte ayrı güzeldir. Üzerine birçok şarkı notası öğrenilse de hepsi unutulur fakat İstiklal Marşı’mızın notaları unutulmaz.
31. Çim adam
Fasulye deneyinin kardeşi olarak bir de çim adam deneyi vardır. Çim adamımız gözlüklü, tatlıdır. Şöyle bir geçmişimize baktığımızda en değer verdiğimiz şeyler arasında onu görmememiz imkânsızdır.
32. Üçgenin iç açıları toplamı 180 derecedir
Geometride her bilgi unutulur, her konu akıldan çıkabilir fakat üçgenin iç açılarının 180 derece olduğu asla.
33. Çeçe sineği uyku hastalığına yol açar
5. sınıfta öğretilen bu gereksiz ama kaçınılmaz bilgiyi kitaplarımıza koyan yazarımızı buradan tebrik etmek istiyorum.
34. Hergele Necip arsız karısını kesip rendeledi – Soygazlar
Soygazlar konusuna gelindiğinde ortaokul fen bilgisi öğretmenleri tarafından soygazların kolay ezberlenmesi için öğretilen cümledir.
35. Affan dedeye para saydım
Cahit Sıtkı Tarancı’nın ilkokul Türkçe kitaplarında bulunan “Affan dedeye para saydım, sattı bana çocukluğumu…” dizeleri ile başlayan Çocukluk şiirini hatırlayanların sayısı hiç de az değildir diye tahmin ediyoruz.
36. Manda ve himaye kabul edilemez
Kurtuluş Savaşı öncesi kongrelerde alınan ve bizlerin yıllar geçse de asla unutamayacağı kararlardan birisidir. Tabii çocukluk yıllarında buradaki mandanın hayvan olan manda olmadığı anlatılmalıdır. Yoksa kafaya çok değişik şekiller gelebilir.
37. Demokrasi halkın kendi kendini yönetmesidir.
İnanıyoruz ki öyledir.
