2023, yaşamın hemen her alanında dikkat çeken gelişmelerin yaşandığı bir sene oldu. Elbette bilim dünyasında da önemli keşifler yapıldı, farklı konularda yeni bulgular elde edildi. Bununla birlikte bilim insanları, teknolojik gelişmeler ve yoğun çalışmalar sayesinde bazı büyük gizemleri de aydınlatmayı başardı. Örneğin ilk kez keşfedildiği dönemde bilim dünyasında büyük bir heyecan yaratan Buz Adam Ötzi’nin gerçek görünümü tespit edildi. Antik Mısırlıların ölüleri mumyalamak için hangi maddeleri kullandığı ve hangi karışımlardan yararlandığı açığa çıkarıldı. İşte 2023 yılında gizemi çözülen bilimsel olaylar.
1. 2008 yılında keşfedilen gösterişli bir mezarın kime ait olduğu tespit edildi
Bilim insanları, 2008 yılında İspanya’nın güneyinde Bakır Çağı’ndan kalma gösterişli bir mezar keşfetti. Mezarda bazıları 5.000 yıl öncesine tarihlenen kristal hançerler, fil dişinden ve farklı materyallerden yapılma süs eşyaları bulundu. Elbette mezar sahibinin büyük oranda deforme olan kemik kalıntıları da ele geçirildi. Mezarın görkemi, içerisindeki kişinin dönemin önemli bir hükümdarı olduğuna işaret ediyordu. Dönemin yapısına uygun olarak, bilim insanları bu hükümdarın bir erkek olduğu düşüncesiydi.
Ancak 2023 yılında geliştirilen yeni bir teknik sayesinde binlerce yıl öncesinden günümüze ulaşan kemik kalıntıları analiz edilebildi ve kemiklerin bir kadına ait olduğu anlaşıldı. 2023 yılında gizemi çözülen bilimsel olaylar listesinde yer alan bu önemli keşif, Bakır Çağ Avrupa’sında anaerkil toplumların olabileceği düşüncesinin temelini oluşturuyor.
2. Antik Roma mermerlerinin dayanıklılığının sırrı keşfedildi
İnsanlık tarihindeki en önemli medeniyetlerden biri olan Antik Roma hakkında bildiğimiz pek çok şey yar. Öte yandan bu kadim medeniyet sırrı çözülemeyen bilimsel olaylar ile de anılıyor. Ancak geride bırakmaya hazırlandığımız 2023 yılındaki çalışmalar, Roma medeniyetindeki dikkat çeken bir unsura dair gizemin açığa çıkarılmasını sağladı. Uzmanlar, uzun zamandır yanıt aradıkları “Antik Roma’daki mermerler neden bu kadar dayanıklı” sorusunu cevaplamayı başardı.
Bilim insanları Antik Roma mermerlerini inanılmaz şekilde dayanıklı hale getiren şeyin, “kireç parçası” olarak isimlendirilen beyaz malzemeler olduğunu keşfetti. Geçtiğimiz aylarda, 2.000 yıl öncesinden kalma Roma mermerlerini inceleyen uzmanlar, bu malzemenin mermerlerde oluşan çatlakların kendiliğinden kapanmasını sağladığını tespit etti.
3. Buz Adam Ötzi’nin gerçekte nasıl göründüğü açığa çıkarıldı
1991 yılında Avusturya-İtalya sınırındaki Ötztal Alpleri’nde son derece iyi korunmuş bir insan mumyası keşfedildi. Bilim insanları, Buz Adam Ötzi olarak isimlendirilen mumyanın, milattan önce 3.400 ila 3.100 yılları arasında yaşadığını düşünüyordu. Neredeyse mükemmel haldeki bu mumya, bilim dünyasında büyük bir heyecan yaratmıştı. 1991 yılından bu yana Ötzi üzerinde pek çok bilimsel inceleme yapıldı. Ne var ki bu tarihi figürün gerçekte nasıl göründüğü ancak 2023 yılında açığa çıktı.
Mumya üzerinde yapılan erken dönem çalışmalara göre Ötzi, uzun saç ve sakalları olan soluk tenli bir insandı. Ancak 2023’te yapılan DNA analizleri bu erken dönem çalışmaların fena halde yanıldığını ortaya koydu. Çünkü Ötzi gerçekte koyu tenli ve kel bir insandı.
4. 20.000 yıllık bir kolyenin sahibi belirlendi
Altay Dağları’ndaki Denisova mağarasında tarihi bir kolye ucu bulundu. Üzerinde bir delik olan ve geyik dişinden yapılan kolye, 20.000 yıl öncesine tarihlendi. Ancak daha ilginç olanı, kolyenin üzerinde keşfedilen insan DNA’sıydı. Tarihi bir nesneden DNA alınmasına olanak veren yeni bir teknik ise ilk kez bu kolye üzerinde kullanıldı. Böylece bu tarihi kolye de gizemi çözülen bilimsel olaylar listesine dâhil oldu. Yapılan çalışmaya göre 20.000 yıllık kolye 19.000 ila 25.000 yıl önce yaşayan bir kadına aitti.
5. Vezüv patlamasında kül olan parşömenlerdeki bir kelime yapay zekâ yardımıyla okundu
Hiç değilse bir bölümü! Yaklaşık 2.000 yıl önce patlayan Vezüv Yanardağı, Pompei ile birlikte Herkulaneum isimli şehri de yok etti. Üstelik bu şehir antik dönemin en önemli kütüphanelerinden birine ev sahipliği yapıyordu. Korkunç patlamadan uzun yıllar sonra, Herkulaneum’daki önemli parşömenler keşfedildi. Ne var ki hepsi küle dönmüştü! Pek çok bilim insanı, parşömenlerin hiçbir zaman okunamayacağını düşünüyordu. Ancak yapay zekâ alanındaki gelişmeler, bu bilim insanlarının yanılmasına neden oldu.
ABD’nin Nebraska Üniversitesinden bilgisayar bilimi öğrencisi Luke Farritor, yapay zekâ yardımıyla parşömen kalıntılarındaki bir kelimeyi okumayı başardı. Deşifre edilen kelime ise Yunanca porphyras yani mor kelimesiydi.
6. Antik Mısırlıların geleneksel mumya tarifi deşifre edildi
Antik Mısır medeniyeti hakkında pek çok bilimsel gizem varlığını sürdürüyor. Ancak 2023 yılında bunlardan bir tanesi, kadim bir sır olmaktan çıktı. Uzmanlar, Antik Mısırlıların geleneksel mumya tarifini deşifre etmeyi başardı. Bu kadim halkın, ölüleri mumyalamak için hangi malzemeleri kullandığı ve hangi karışımlardan faydalandığı tespit edildi.
Mısır’ın Sakka bölgesindeki mumyalama atölyelerinde bulunan kalıntıları inceleyen araştırmacılar, mumyalama işlemlerinde ardıç, selvi ve sedir gibi bitki yağları ile fıstık ağaçlarından elde edilen reçineler, hayvansal yağlar ve bal mumu kullandığını tespit etti.
