Sabah gözümüzü açar açmaz elimiz telefona gidiyor, kahvaltı yaparken bir yandan Instagram’a bakıyoruz, çalışırken arada TikTok’a “bi’ göz atıyor”, akşam yorgunlukla yatağa uzanırken YouTube videolarıyla kapanışı yapıyoruz. “Ben aslında çok da kullanmıyorum” diyorsanız bile, ekran süresi istatistikleri sizinle aynı fikirde olmayabilir! Ekranlar hayatımızın tam ortasında bir taht kurmuşken, zaman zaman hepimiz “Acaba biraz uzaklaşsam mı?” diye düşünmüşüzdür. Ama iş sadece düşünmekle kalınca, gün yine sonsuz bir kaydırmayla geçiveriyor… İşte tam da bu noktada, ekran sürenizi azaltmanın yaratıcı ve etkili yollarını bulmak büyük fark yaratabilir! Telefonunuzu düşman değil, akıllı bir yardımcıya çevirmek mümkün. İşte ekran sürenizi azaltmak için ipuçları…
1. Ekran sürenizi takip edin
İlk adım, alışkanlığınızın boyutunu fark etmek. Yani “Ben günde ne kadar telefon kullanıyorum?” sorusuna dürüst bir cevap vermek. Çoğu telefon zaten bu bilgileri sizin için saklıyor. Kaç saat ekran başındasınız? Hangi uygulamalarda ne kadar zaman geçirmişsiniz? Günde kaç kez ekranı açmışsınız? Hepsi orada!
Şimdi ne yapabilirsiniz?
Eğer bir uygulamayı deli gibi kullanıyorsanız ama size fayda değil sadece zaman kaybı getiriyorsa, onu silmeyi düşünebilirsiniz. Veya en azından ana ekranınızdan kaldırın, erişimi zorlaştırın. Ne kadar az göz önünde, o kadar az cazip!
2. Gri tonlama
Renkler cezbedicidir, değil mi? O rengarenk simgeler, videolar, bildirimler… Tam bir dikkat avcısı! Ama bir düşünün: Telefonunuz sadece siyah-beyaz olsaydı ne kadar cezbedici olurdu?
Bazı cihazlar “Gri Tonlama” (veya Monokrom) moduna geçme imkânı sunar. Renkler gittiğinde, telefon o kadar da cazip gelmeyebilir. Ve araştırmalar da bunu destekliyor!
2023’te yapılan bir araştırma, telefonunu gri moda alan kişilerin ekran süresini ciddi şekilde azalttığını ortaya koymuş. 2019’daki başka bir çalışmada ise üniversite öğrencileri günde ortalama 37 dakika daha az ekran kullanmış.
Yani? Denemeye değer! Hem farklı bir deneyim, hem de zihinsel bir detoks gibi.
3. Bildirimleri sessize alın
Telefonunuz bir nevi dikkatinizi çalan bir zil gibi davranıyor. Durmadan “bip bip”, “ding ding”… Ve ne oluyor? Eliniz hemen telefona gidiyor.
Ne yapabilirsiniz?
Ayarlara girin, hangi uygulamaların size bildirim göndereceğini seçin. Her uygulamaya bu kadar yetki vermeyin. “Rahatsız Etmeyin” veya “Odak Modu” gibi özellikleri aktif hale getirin. Bu modlar sayesinde sadece acil durumlarda uyarı alırsınız. Ayrıca çevrenizdekiler de bu ayardan haberdar olursa, hemen cevap verememenizi anlayışla karşılarlar.
Her an telefona bakmak zorunda değilsiniz. Gerçekten değilsiniz! Bazı anlar var ki, o anları kaçırmamak gerek:
Yemek yerken,
Arkadaşlarınızla sohbet ederken,
Yatmadan hemen önce…
Bu anlarda telefonunuzu bir kenara bırakmak size sadece huzur değil, gerçek bağlantılar da kazandırır. Uyumadan önce ekran ışığına maruz kalmak uyku kalitenizi de düşürebilir, unutmayın!
Kendinize küçük kurallar koyun:
“Yemekte telefon yok!”
“Saat 22.00’den sonra ekran yok!” gibi…
İnanın, bu basit kurallar bile hayat kalitenizi artırabilir.
5. Yeni bir hobi edinin
Telefonla geçirdiğiniz zamanı azaltıyorsanız, o boşluğu dolduracak yeni bir uğraş şart! Aksi takdirde kendinizi yine “ne yapsam acaba?” diye elinizde telefonla bulabilirsiniz. Bu yüzden bu süreç, size ilham veren, içinizdeki o “çok yapmak istiyorum!” hissini uyandıran bir hobi edinmek için harika bir fırsat.
Mesela neler olabilir? Şunları bir düşünün:
Meditasyon ya da yoga ile zihninizi rahatlatın.
Arkadaşlarınızla gerçek hayatta buluşup kahkahalarınızı paylaşın.
Günlük tutarak içinizi dökün ya da yaratıcı yazılarla hayal gücünüzü konuşturun.
Kitap okuyarak yeni dünyalara dalın.
Resim yapın, boyalarla coşun.
Tığ işi, albüm yapımı ya da DIY projelere el atın.
Tempolu yürüyüşlerle hem bedeninizi hem ruhunuzu hareketlendirin.
Yeni bir dil öğrenip beyninizi şaşırtın!
Yani mesele şu: Elinizdeki zaman, doğru yönlendirilirse sizi hem mutlu eder hem de gelişmenizi sağlar. Telefonu bırakmak o zaman daha kolay olur, çünkü yerine gerçekten sizi doyuran bir şey koymuş olursunuz.
6. Bunun hakkında konuşun
Değişim, yalnız yapıldığında zor olabilir ama biriyle birlikte olduğunda çok daha kolaylaşır. Bu yüzden ekran süresini azaltma kararınızı arkadaşlarınıza, ailenize, belki sevgilinize söyleyin.
“Sosyal medyada çok zaman harcıyorum artık biraz ara vereceğim” demek bile bir adımdır. Bu cümleyi kurduğunuzda hem niyetiniz güçlenir hem de çevrenizden destek alabilirsiniz. Kim bilir, belki onlar da aynı dertten muzdariptir ve birlikte mini bir “dijital detoks ekibi” kurarsınız!
Sosyal medya derya deniz. Sürekli kaydır, kaydır, kaydır… Ama ne oluyor sonunda? Zihinsel yorgunluk, kendini kıyaslama, bazen de hiçbir şey anlamadan geçen saatler.
Bu yüzden önerimiz şu: Kendinize sosyal medya saatleri belirleyin. Mesela “günde iki kez, sabah ve akşam 15 dakika bakacağım” diyebilirsiniz. Olaylara hakim olmak güzel ama kontrolü kaybetmeden.
Ve en önemlisi: Sizi kötü hissettiren hesapları takipten çıkartın. Tanımadığınız biri sizi yetersiz hissettiriyorsa, neden onu hayatınızda tutasınız ki? Dijital temizlik ruh sağlığına birebir!
8. Ekran süresini olumlu kullanın
Ekran sürenizi azaltmak için ipuçları yazımızın sonuna geldik. Ekran süresini azaltmak demek, tamamen dijital dünyayı terk etmek değil. Teknoloji bize birçok güzel şey de sunuyor! Mesela uzak şehirdeki arkadaşınızla görüntülü görüşmek, sevdiğinizle birlikte online film gecesi yapmak ya da harika müzikler dinlemek…
Buradaki püf nokta şu: Telefonu kullanırken nasıl hissettiğinizi fark edin. Mesajlaştığınızda ya da güzel bir şarkı dinlediğinizde keyif alıyorsanız süper. Ama sosyal medyada kaydırdıkça moraliniz bozuluyorsa, işte orada durmanız gerek.
Yani, ekran sürenizi size iyi gelen şeylerle doldurun. Size fayda sağlamayan uygulamaları ise yavaş yavaş hayatınızdan çıkarın. Kontrollü bir şekilde kullanıldığında telefon zararlı değil, sadece rehberliğe ihtiyaç duyuyor.
