Deniz kaplumbağalarının çiftleşmeleri, yuva yapmaları, ekosisteme katkıları, küresel ısınmadan ve insan varlığından nasıl etkilendikleri hakkında pek fazla şey bilmiyoruz aslında. Onlar 100 milyon yıldan daha uzun bir süredir “denizlerin yorgun dinazorları” olarak yaşam mücadelesi veriyorlar. Deniz kaplumbağalarına ait bulunan ilk fosil 150 milyon yıl öncesine dayanıyor ve bu fosil günümüz kaplumbağalarına çok benzediği için fazla evrim geçirmedikleri yapılan tespitler arasında. Ayrıca deniz ve kıyı ekosistemi açısından vazgeçilmez bir öneme sahipler. Başlıca besin kaynakları olan deniz çayırları ve deniz analarının popülasyonunun dengesini koruyarak tabiri caizse denizlerin “nefes almasını” sağlıyorlar. Ancak son 200 yıldır süregelen insan faaliyetleri deniz kaplumbağası türlerinin varlığı için en büyük tehdidi oluşturuyor. Dalyan-İztuzu Plajı’nda yalnızca onların korunması ve insan kaynaklı yaralanmalarının rehabilitesi için gönüllü bir kurum var: DEKAMER… Bu kurumun oluşmasını sağlayan kişi ise Pamukkale Üniversitesi’nden Prof. Dr. Yakup Kaska. Dünya için böylesine kıymetli ve yararlı bir oluşumu, ülkemizde gerçekleştirdiği için çok gururlanıyor ve kendisine çok teşekkür ediyoruz. Yerli yabancı çok çeşitli üniversitelerden öğrenciler ya da vakit bulabilen her yaştan yardıma istekli insanlar, kayıt yaptırarak DEKAMER’de çalışmak için gönüllü olabiliyor. Gönüllüler, kaplumbağalar için grupça çalışmanın, plajın, denizin, yıldızların ve yumurtlamalarından, yavruların suyla kavuşmasına kadar geçen süreçte benzersiz pek çok deneyim yaşamanın ayrıcalığını yaşıyor.
1. Dünyada yedi tür deniz kaplumbağası var. Bunlardan beşi Akdeniz’de mevcut. Bu beş türden de sadece ikisi Akdeniz kumsallarında yuva yapıyor
Caretta caretta adı, Akdeniz’deki kumsallara yuva yapan deniz kaplumbağalarının genel adı olarak kullanılıyor. Bu nedenle denizlerimizde yaşayan diğer kaplumbağa türlerine kısmen haksızlık yapılıyor. Akdeniz’de yuva yapanlar Caretta caretta (İribaş deniz kaplumbağası) ve Chelonia mydas (Yeşil kaplumbağa)’dır. Bunun dışında Akdeniz’de yaşayan diğer türler; Dermochelys coriacea (Deri kabuklu deniz kaplumbağası), Lepidochelys kempii (Gündüz yuvalayan kaplumbağa) ve Eretmochelys imbricata (Atmaca gagalı kaplumbağa). Avustralya’ya endemik olan bir tür olan Natator depressus (Düz kabuklu kaplumbağa) ve Pasifik, Atlantik ve Hint okyanuslarının tropik bölgelerinde yaşayan Lepidochelys olivacea (Zeytin yeşilli kaplumbağa) ise dünyadaki diğer iki tür. Ayrıca Kuzey ve Güney Amerika’nın batı sahillerinde yaşayan Chelonia agassizii (Siyah kaplumbağa), Chelonia mydas’ın rengi siyah olan bir alt türü olarak kabul edilir ve Galapagos yeşil kaplumbağası olarak da bilinir.
2. Dünya çapında popülasyonu 60 bin kadar olan Caretta caretta’ların 2000’i ve yine nüfusu 200 bin civarında olan Chelonia mydas’ın 500 ergin dişisinin Akdeniz’de yaşadığı tahmin ediliyor
Diğer üç türün ise sadece beslenmek amacıyla veya yanlışlıkla Akdeniz’e girdiği düşünülüyor.
3. Deniz kaplumbağalarının ana besin kaynağı, deniz çayırları, denizanaları, süngerler, yumuşak mercanlar, yumuşakçalar, yengeçler, mürekkep balıkları ve türlerine göre bazı diğer balıklar
4. Ortalama 100-120 yıl yaşıyorlar ve yaşamlarının büyük bölümünü kıtalararası denizlerde geçiriyorlar
5. Erkek bireyler denizin dışına hiç çıkmıyor, dişiler ise sadece yumurta bırakmak için kumsallara çıkıyor. Erkek ve dişiler üreme döneminde, yuvalama bölgelerine yakın çiftleşme alanlarına geliyorlar
6. Nisan-Mayıs arasında olan her üreme sezonunda erkekler kumsala yakın denizlerde dolaşırken Mayıs Ağustos arasındaki her sezonda dişiler, yaklaşık 15 gün arayla ortalama üç kez yuva yapıyorlar
7. Dişiler bu süreçte karaya pek çok kez çıksalar da her çıkışları yuvayla sonuçlanmaz. Dişiler tek yumurtlamada ortalama 100-150 yumurta bırakır
8. Yavruların kuluçkadan çıkma süreleri yaklaşık iki ay. Bu süreçte yumurtalar çok değişik tehditler altında
9. Yavrular yumurta halindeyken ya da denize ulaşmaya çalışırken çoğunlukla yengeç, çakal, porsuk, tilki ve kuş gibi yırtıcılara yem olur
10. Bir yavru kumsaldaki mücadeleyi kazansa bile denize ulaştığında kendisinden daha büyük bir balık tarafından avlanması an meselesi
11. Temmuz ve Ekim ayı arasında yuvalardan çıkan yavrular ay ışığı veya deniz parıltısını kullanarak denize doğru giderler
12. Ancak daha güçlü bir başka ışık olursa yanlış yöne giderler ve yine yem olmaktan kurtulamazlar
13. Bu yüzden kaplumbağaların yuva yaptıkları sahillerde geceleri ışık kaynağı olmamasına dikkat edilir
14. 25-30 yaşlarında erişkinliğe ulaşabilen kaplumbağalar ancak bu yaşlardan sonra üreme ve yumurtlama olgunluğuna erişirler…
15. Yapılan araştırmalarla ortalama 1000 yumurtadan yalnızca birinin 50 yaşına ulaşabildiği tespit edilmiş
16. Erişkinliğe ulaşmış bir kaplumbağanın köpekbalığı ve balinadan başka doğal düşmanı yoktur. En önemli düşmanları ise bizleriz
17. Özellikle besin sıkıntısı çekilen bazı ülkelerde, kaplumbağalar eti, yumurtası ve yağı için yakalanıyor
Yuvalardan yumurtaların toplaması, kaplumbağaların yumurtlarken rahatsız edilmesi veya yuvalama alanlarına zarar verilmesi yavruların yaşama şansını azaltıyor.
18. Papua Yeni Gine’de kaplumbağaların okyanus kıyılarında yakalanıp yiyecek olarak pazarlarda satıldığını gören Arron Culling, 2015’te 50 dolar ödeyerek bu iki kaplumbağayı satın aldı ve onları okyanusa bırakarak özgürlüğüne kavuşturdu
Daha önce de sekiz kaplumbağaya aynı şeyi yapmış. Teşekkürler Aaron.
19. Deniz kaplumbağaları sürüngendir. Ortalama beş saat suyun altında kalabilirler fakat nefes almak için yüzeye çıkamadıklarında boğulurlar
20. Dünyada her sene binlerce deniz kaplumbağası balık ağlarına, uzun mesafeli oltalara, trol ağlarına dolanarak ölüyor
21. Bunun dışında ülkemizde balıkçılar, ağlarına zarar verdiği gerekçesiyle çekiç gibi sert cisimlerle kafalarına vurarak öldürmeye çalışıyorlar onları
22. Buna rağmen, oldukça dayanıklı olan bu varlıklar, yaklaşık iki ay gibi bir süre hareketsiz kalıp beslenemeseler dahi yaşama tutunmayı başarıyorlar
23. Kaplumbağalara çarpan balıkçı teknelerinin motorları, yüzgeçlerinde ve kabuklarında ağır yaralanmalara sebebiyet veriyor
Yukarıda bir balıkçı teknesi motorunun çarpması sonucu kabuğu parçalanmış bir kaplumbağa görüyorsunuz.
24. DEKAMER’in kaplumbağaları bu tür yaralanmalardan korumak adına balıkçı teknelerinin motorlarına takılmak üzere önerdikleri bir koruma aparatı mevcut, fakat balıkçılar teknelerini yavaşlattığı gerekçesiyle bu aparatı kullanmayı reddediyorlar
25. Dalyan’a tatile gidenler, teknelerle çıktıkları turlarda kaplumbağalara yem atarak onları beslemişlerdir mutlaka. DEKAMER yetkilileri bunun yapılmaması konusunda özellikle uyarıyorlar
26. Bu şekilde beslenmeye alışan kaplumbağalar balıkçı tekneleriyle çok fazla içli dışlı oldukları için yaralanma oranları artıyor. Kaplumbağaları uzaktan sevmemizi tembihliyorlar 🙂
27. Her bir kaplumbağa hangi sahilde doğmuşsa, erişkinliğe ulaştığında, çiftleşmek için o bölgeye geri dönüyor ve yine sadece ve sadece kendi doğduğu kumsala yumurtalarını bırakıyor
28. Bunu nasıl başardıkları ise hala bir muamma. Zihinlerine kodlanmış bir tür navigasyon sistemi olduğundan şüpheleniyoruz 🙂
29. Yani Akdeniz’deki kaplumbağa populasyonu tükenirse; diğer bölgelerden buraya deniz kaplumbağası göçü olmayacak. Akdeniz içerisinde Türkiye kumsalları bu sebeple çok önemli
30. Çünkü Caretta türünün nerdeyse yarısı, Chelonia mydas türünün ise neredeyse yüzde 80’i Türkiye kumsallarını yuvalamak için kullanıyor
31. Varlıklarını tehdit eden bir başka unsur ise elbette çevre kirliliği. Kaplumbağalar denizde yüzen plastik malzemeleri deniz anası sanıp yedikleri için boğulabiliyorlar
32. Kumsaldaki çöpler de yumurtadan çıkan deniz kaplumbağalarının denize ulaşmalarını engelleyebiliyor
33. Sürüngenlerin çoğunda olduğu gibi deniz kaplumbağalarında da cinsiyet kromozomu bulunmuyor. Bu yüzden cinsiyetlerini belirleyen şey, yuvanın sıcaklığı
34. Yuva 32 derece ve üstü ise tüm yavrular dişi, 26 derece ve altı ise hepsi erkek, eğer 29 derece civarındaysa yarısının dişi, yarısının erkek olmasına sebep oluyor
35. Haliyle küresel ısınma da deniz kağlumbağası popülasyonunu ciddi şekilde etkileyebilir. Yuvadan çıkacak erkek-dişi oranını tamamen değiştirebilir ve türün nüfusunda tutarsızlıklara yol açabilir
36. 2009’dan itibaren Dalyan-İztuzu Plajı’ndan faaliyet gösteren DEKAMER onların yuvalama, beslenme, kışlama ve göç yolları üzerine ayrıntılı bilimsel çalışmalar yapıyor, yaralı deniz kaplumbağalarının bakım ve tedavilerini gerçekleştiriyor ve doğal yaşam ortamlarına geri dönmelerini sağlıyor
37. AKUT tarafından çenesi parçalanmış halde bulunduğu için Akut-3 adı verilen Caretta caretta, DEKAMER’in en önemli başarılarından biri
38. Çünkü ona, dünyada ilk kez 3D yazıcı kullanılarak geliştirilen ve titanyum alaşımından üretilen bir protez takıldı ve iki aylık bir sürecin ardından çenesini kabullenerek kullanmaya başladı
39. DEKAMER, amacı dünyayı daha iyi bir yer yapmak olan bir kurum. İşini aşkla yapanların çalıştığı bir yer
40. Burada verilen destek karşılıklı. Gönüllüler emeğini ortaya koyuyor, onlar da konaklamanızı, gıdanızı ve çalışabilmeniz için gerekli eğitimi veriyorlar
41. Gönüllü olursanız, eşsiz bir deneyim yaşayacağınız garanti. Merkezde erkek ve kadınlar için ayrı karavanlar ve çadırlar mevcut
Sınırsız internet erişim imkanı bulunuyor ama onca kişi aynı anda kullanmaya kalkınca erişim sorunu yaşanabiliyor.
42. En az bir ay gönüllü olmanız tavsiye ediliyor. Altı hafta ve üzeri gönüllülük hem siz hem de onlar açısından daha yararlı görülüyor
43. Gönüllülerin paylaşımcı, işbirliği yapabilen, ekip ruhuna uygun, uyumlu insanlar olmaları bekleniyor
44. Ayrıca merkeze gelen yabancı turistlere hem kaplumbağalar hem de merkezin çalışmaları hakkında bilgi verebilmeniz açısından, konuşabilecek düzeyde İngilizce bilmeniz gerekiyor
Gönüllülük için başvuru: http://www.dekamer.org.tr/gonullu.html
