Bildiğiniz gibi internet günümüzde insan yaşamının ayrılmaz bir parçası. Sosyal hayatta veya iş yaşamında internette olmadığımız bir an neredeyse yok gibi. Ancak internetin de bazı tehlikeleri beraberinde getirdiğini kabul etmek gerekiyor. Özellikle de çocuklar söz konusu olduğunda. Üstelik çocukları internetten uzak tutmak mümkün değil. Yapılan araştırmalar internet kullanımını gençler arasında yetişkinlere kıyasla çok daha yaygın olduğunu gösteriyor. Çocuklar ise internette daha önce hiç olmadığı kadar daha fazla vakit geçiriyor. Birleşmiş Milletler verilerine göre dünya genelinde her yarım saniyede bir çocuk internetle tanışıyor. Peki, çocukları internetteki tehlikelerden korumak mümkün mü, çocukları internette güvende tutma yolları neler? Detaylara birlikte bakalım.
İnternet modern yaşamın ayrılmaz unsurları arasında yer alıyor
Günümüzde internet kullanımı ise daha önce hiç olmadığı kadar yaygın. Özellikle de çocuklar arasında.
Çeşitli araştırmalar, çocukların internette çok daha fazla vakit geçirdiğini gösteriyor
Söz gelimi 2023’te 15-24 yaş arası gençlerin yüzde 79’u internet kullanıcısıydı. Bu oran dünya nüfusunun geri kalanında ise yüzde 65 olarak kayıtlara geçti. Birleşmiş Milletler verilerine göre her yarım saniyede bir çocuk ilk kez internetle tanışıyor. Kısacası günümüzdeki çocuklar, internetle birlikte büyüyor ve uzmanlara göre bu sürekli değişen ve tehlikeli dünyada güvende kalabilmeleri için daha fazla desteğe ihtiyaçları var.
Pek çok uzmana göre internet çocuklar ve gençler için ciddi riskleri de beraberinde getiriyor
UNICEF tarafından yapılan bir araştırmaya göre siber zorbalık 30 ülkede gençlerin üçte birinden fazlasını etkiliyor
Gençlerin ve çocukların 5’te biri ise siber zorbalık yüzünden okula devam etmekle ilgili sıkıntılar yaşıyor. Ancak internetteki, çocuklara yönelik tehlikeler bununla sınırlı değil. Örneğin Western Sydney Üniversitesindeki bir araştırma merkezi ile Save the Children isimli sivil toplum kuruluşu tarafından yapılan bir çalışmaya göre özellikle de düşük gelirli ailelerden gelen çocukların internetteki tanımadıkları kişilerden gelen uygunsuz istekleri engelleme olasılığı yüzde 35 daha az. Araştırma, çocukların bu tür kişileri yetişkinlere bildirmemesi veya engellememesi nedeniyle ileride istenmeyen durumlarla karşılaşma risklerinin daha yüksek olduğunu ortaya koyuyor. İnternetin, kötü niyetli kişiler tarafından da etkin bir şekilde kullanıldığı düşünüldüğünde, çocukların internette de korunabilmesi için önemli tedbirler alınması gerekiyor.
Dezenformasyon, komplo teorileri, nefret söylemi ve şiddete teşvik eden içerikler de internet kullanıcısı olan çocukları etkileyen unsurlardan bazıları
Bununla birlikte çocukların, internetteki aşırılıkçı grupların üye toplama çabalarına maruz kalmaları da karşılaşabilecekleri riskler arasında yer alıyor. Ancak Birleşmiş Milletlere göre en endişe verici olan, internetteki cinsel sömürü ve istismar tehdidi. UNICEF raporlarına göre çocuk tacizcilerinin potansiyel kurbanlarıyla iletişim kurması, görüntüleri paylaşması ve başkalarını suç işlemeye teşvik etmesi bugün daha önce hiç olmadığı kadar kolay. Bu paralelde 25 ülkedeki çocukların yaklaşık yüzde 80’i, internet ortamında cinsel istismar veya sömürü tehlikesiyle karşı karşıya hissettiklerini söylüyor.
Çocukları internetteki tehlikelerden korumak mümkün mü?
Kısa cevap, evet. Bu hususta alınabilecek bazı önlemler var. Hükûmetler yeni yasalarla, teknoloji şirketleri ise yeni prosedür ve uygulamalarla çocukların internet ortamında da güvende kalmasını sağlamaya çalışıyor.
İngiltere’de şirketlere hizmetlerini reşit olmayanların mahremiyetini ve güvenliğini proaktif bir şekilde koruyacak şekilde tasarlama zorunluluğu getiren yasalar var
Benzer bir yasa ABD’nin Kaliforniya eyaletinde de uygulanıyor. Arkansas, Louisiana, Texas ve Utah’taki son yasalar ise reşit olmayanların sosyal medya hizmetlerini ebeveynlerinin izni olmadan kullanmasını tamamen yasaklıyor. Fransa’da ise 2020 yılından bu yana internete bağlı cihazlarda ebeveyn denetimini zorunlu hale getiren bir yasa yürürlükte.
Günümüzün popüler sosyal medya platformları, çocukların güvenliği için yeterince önlem almadıkları için sert eleştirilerin odağında yer alıyor
Aileler, çocukların internette de güvende kalması için ne tür önlemler alabilir?
Her şeyden önce rahatsız edici veya uygunsuz içeriği engellemek ve filtrelemek için tasarlanmış ebeveyn kontrolü hizmetleri ve uygulamaları kullanılabilir. Ancak yapılan araştırmalar bu tür hizmetlerin kullanım oranın oldukça düşük olduğunu gösteriyor. Uzmanlar bu tür uygulama ve hizmetlerin çocukları internette güvende tutma yolları konusunda büyük önem taşıdığını ifade ediyor.
Bu hususta öne çıkan bir diğer yöntem ise denetimli hesaplar
Görece daha büyük çocukları olan ebeveynler çocuklarının ziyaret ettiği siteleri incelemelerine olanak tanıyan denetimli hesaplar oluşturabilir. Örneğin Instagram’da ebeveyn denetimleri aracılığıyla günlük zaman sınırları ve molalar oluşturulabiliyor, ebeveynler çocuklarının bildirdiği hesapları görebiliyor. Denetimli hesap, Facebook’taki ‘aile merkezi’ bölümünden Messenger’da da kurulabilir. TikTok ise aile eşleştirme aracı sayesinde ebeveynlerin çocuklarının hesabını isterlerse gizliye çevirebileceğini dile getiriyor.
Android ve Apple telefonların yanı sıra oyun konsolları da ebeveynlerin kullanabileceği güvenlik uygulamaları ve sistemleri barındırıyor
Malum, internet yalnızca sosyal medya platformları ile sınırlı değil. Çocukların telefonları, tabletleri ve oyun konsolları da internete bağlı! Neyse ki bu araçlarda da çocukların belirli uygulamalara erişimini ve satın alma işlemlerini engelleyebilen, uygunsuz içeriği kısıtlayabilen ve çocuğun hangi içerikleri izlediğini takip edilebilen sistemler yer alıyor. Ancak tüm bu güvenlik uygulamalarından daha fazla önem verilmesi gereken hususlar var.
Uzmanlara göre çocuklarla internet güvenliği hakkında konuşmak ve internetteki faaliyetleriyle ilgilenmek onları koruyabilmek adına büyük önem taşıyor
Örneğin İngiltere merkezli sivil toplum kuruluşu NSPCC, çocuklarla internetteki faaliyetleri hakkında sohbet etmek gerektiğini, bunun günlük konuşmaların bir parçası haline getirilmesi gerektiğini ifade ediyor. Çünkü bu, çocukların endişelerini paylaşmasını kolaylaştırabilir. Uzmanlara göre “yasaklamak” ise bu husustaki hatalı tutumların başında geliyor. Surrey Üniversitesi’nden bilgisayar güvenliği uzmanı Profesör Alan Woodward, “En kötü şey bir gence Buna bakamazsın demektir. İster VPN kullanmak olsun, ister başka birinin bilgileriyle oturum açmak olsun, bu sorunu aşmanın yollarını bulacaklardır.” ifadelerini kullanıyor.
