ChatGPT 2022 yılında sahneye çıktığında, kimse bu dijital devrimin iş dünyasını bu kadar hızlı ve kökten etkileyeceğini tahmin etmiyordu. Başlangıçta yalnızca bir sohbet robotu gibi görülen bu yapay zeka aracı, kısa süre içinde sadece internetteki etkileşimleri değil, küresel iş gücünün dinamiklerini de altüst etmeye başladı. Özellikle İngiltere gibi gelişmiş ülkelerde, bu dönüşüm iş hayatının en kırılgan basamağında hissedildi: Giriş seviyesi işler… Yeni mezunlar, stajyer adayları ve üniversite diploması olmadan iş hayatına atılmak isteyen gençler için uzun zamandır birer fırsat kapısı olan bu pozisyonlar, yapay zekanın yükselişiyle birlikte ciddi bir tehdit altında. Öyle ki, İngiltere’de yapılan güncel araştırmalar, bu tür pozisyonların sayısının sadece birkaç yıl içinde üçte bir oranında azaldığını ortaya koyuyor. Üstelik bu sadece bir istatistik değil; binlerce gencin iş bulma umudunun sessizce yok olması anlamına geliyor. Artık şirketler, temel düzeydeki işleri insanlara vermek yerine daha hızlı, daha ucuz ve hatasız çalışan algoritmalara teslim etmeye başladı. Bu da şu kritik soruyu beraberinde getiriyor: Yapay zeka gerçekten bir fırsat mı, yoksa genç nesiller için işsizliğin yeni adı mı? Bakalım, nasıl ChatGPT Birleşik Krallık’taki giriş seviyesi işlerin sayısını azalttı?
ChatGPT hayatımıza girdiğinden beri dünyada pek çok şey değişti
Sadece internette sohbet şeklimiz değil, iş dünyasında da kartlar adeta yeniden dağıtılıyor! İngiltere’de yapılan bir araştırma, özellikle iş hayatına yeni adım atanlar için endişe verici rakamları ortaya koydu.
İş ilanları sitesi Adzuna’nın verilerine göre, stajyerlikten çıraklığa, yeni mezunlardan üniversite diploması gerektirmeyen genç işlere kadar giriş seviyesi pozisyonlar tam %32 azaldı! Evet, yanlış duymadınız: üçte bir oranında düşüş var.
Peki neden? Cevap çok net: Yapay zeka
Şirketler artık verimlilik sağlamak ve personel sayısını azaltmak için yapay zekaya güveniyor. BT’nin CEO’su Allison Kirkby’nin ifadesine göre, yapay zeka sayesinde telekom şirketlerinde çok daha fazla kişi işten çıkarılabilir. Hatta bu şirket, daha önce 40.000-55.000 kişinin işten çıkarılacağını duyurmuştu bile.
Anthropic’in kurucusu Dario Amodei ise çok daha çarpıcı bir uyarıda bulunuyor: Önümüzdeki beş yıl içinde giriş seviyesi ofis işlerinin yarısı yapay zeka nedeniyle yok olabilir! Bu da genel işsizlik oranını %10 ila %20 arasında artırabilir. Düşünsenize, daha işe yeni başlarken koltuğunuzu bir yapay zekaya kaptırıyorsunuz…
Aynı doğrultuda başka veriler de var. Rakip iş arama sitesi Indeed, üniversite mezunlarının 2018’den bu yana en zor iş piyasasıyla karşı karşıya olduğunu söylüyor. Yeni mezunlar için açılan ilan sayısı, geçen seneye göre haziran ayında %33 düşmüş.
Bu arada dev şirketler çoktan yapay zekayı işe almış durumda!
Mesela “şimdi al, sonra öde” sisteminin öncüsü Klarna, müşteri hizmetleri taleplerinin %66’sını artık yapay zeka destekli asistanlara yönlendiriyor. IBM de yüzlerce insan kaynakları çalışanının yerine AI temsilcilerini görevlendirmiş. Ama ilginçtir ki bu şirket daha sonra yine programcı ve satış elemanı işe almış! Yani işten çıkarıyor ama başka pozisyonlar açıyor.
Yapay zekâ iş yaratıyor mu, yoksa elimizdekileri de alıp götürüyor mu?
Bu tartışma hâlâ sürüyor. Uluslararası Para Fonu (IMF) diyor ki: Gelişmiş ülkelerdeki işlerin %60’ı yapay zekadan etkilenecek. Ve bu etkinin yarısı olumlu olmayacak gibi duruyor.
Ama umut da var! Tony Blair Enstitüsü diyor ki, evet bazı işler kaybolacak ama yapay zekâ sayesinde yepyeni işler de ortaya çıkacak. Yani denge sağlanabilir.
Öte yandan, yapay zekâdan anlayan biriyseniz işiniz daha sağlam. Danışmanlık devi PwC’ye göre, AI konusunda yetkin çalışanlar, bu alanda bilgisi olmayanlara kıyasla %56 daha fazla maaş alıyor. Üstelik bu oran bir önceki yıl sadece %25’ti. Yani bu fark hızla büyüyor!
Ayrıca, yapay zekâya en çok maruz kalan iş kollarında (örneğin finansal analistler), işverenlerin istediği beceriler çok daha hızlı değişiyor. Bu da demek oluyor ki, insanlar kendini güncel tutmakta zorlanabilir.
İngiltere Teknoloji Bakanı Peter Kyle’dan da uyarı geldi: “Çalışanlar ve şirketler AI konusunda hemen harekete geçmeli. Yoksa geride kalırsınız!” Üstelik kendisi bu konuda pozitif: “İlk başta insanlar tedirgin oluyor ama bir kez kullandıklarında hem basit olduğunu görüyorlar hem de düşündüklerinden daha faydalı buluyorlar,” diyor.
