Basketbol, günümüzde milyonlarca insanın tutkuyla takip ettiği ve oynadığı bir spor olsa da, kökenleri ve gelişimi hakkında pek çok ilginç detay bilinmiyor. Bu heyecan verici oyun, 19. yüzyılda bir beden eğitimi öğretmeninin basit bir ihtiyaca çözüm bulmasıyla doğdu ve zamanla büyük bir küresel fenomen haline geldi. Peki, basketbolun ilk yıllarında neler yaşandı? Modern kurallar ve ekipmanlar nasıl ortaya çıktı? İşte basketbol hakkında şaşırtıcı ve eğlenceli gerçekler!
1. Basketbol bir beden öğretmeni tarafından icat edildi
1891 yılında Massachusetts eyaletinin Springfield kentinde beden eğitimi öğretmeni James Naismith, öğrencilerine soğuk kış günlerinde iç mekânda oynayabilecekleri bir spor bulmak istedi. Amaç basitti: Gençler hem eğlensin hem de enerji atsın! Ve böylece, bugünkü basketbolun temelleri atılmış oldu.
2. Bugün gördüğümüz modern potaların aksine, ilk basketbol oyunlarında pota olarak bildiğiniz sepetler kullanılıyordu!
Ancak ufak bir sorun vardı: Sepetlerin altı kapalıydı! Yani her sayıdan sonra birileri merdivene çıkıp topu geri almak zorundaydı. Neyse ki Naismith, bir süre sonra sepetin altını keserek bu sorunu çözdü. Basketbol hakkında gerçekler yazımıza devam ediyoruz.
3. Basketbolun ilk günlerinde özel bir top yoktu
Bunun yerine, futbol topları ve hatta içi hava dolu domuz mesaneleri kullanılıyordu! Evet, kulağa garip geliyor ama o dönemde birçok spor ekipmanı hayvan organlarından yapılıyordu. Üstelik bu toplar düzensiz sekip tahmin edilemez hareketler yapıyordu. Neyse ki zamanla deri ve bağcıksız toplar üretilerek oyunun akıcılığı artırıldı.
4. İlk zamanlarda kahverengi top kullanılıyordu. Ancak topun daha belirgin olması gerektiği yönünde fikirler ortaya atılıyordu
Ancak sahada topun görünürlüğü pek iyi değildi. 1950’lerde eski basketbol oyuncusu ve koçu Tony Hinkle, izleyicilerin ve oyuncuların topu daha iyi takip edebilmesi için turuncu rengi önerdi. Bugün hâlâ bildiğimiz klasik turuncu basketbol topları onun sayesinde kullanılıyor!
5. Basketbolun ilk yıllarında oyuncular üç farklı kıyafet giyiyordu
Diz hizasında futbol pantolonları, güreşçi taytları veya kısa ama dolgulu pantolonlar! Üstelik bunların hepsi diz koruyucularıyla tamamlanıyordu. Şu anki şort ve tişört kombinasyonunu düşününce, o günlerde basketbol oynayanlar gerçekten efsane bir görünüm sergiliyordu diyebiliriz.
6. Bugün sahada top sürmeden ilerlemek imkânsız gibi görünse de, basketbolun ilk kurallarında top sürmek yoktu!
Oyuncular sahada ilerleyebilmek için topu yere sektirerek pas atmak zorundaydı. Yani şimdiki gibi bireysel şovlar yapmak o dönem için pek mümkün değildi.
7. Basketbol tarihindeki ilk resmi maç, 21 Aralık 1891’de Massachusetts’teki Uluslararası Genç Erkekler Hristiyan Derneği (YMCA) Eğitim Okulu’nda gerçekleşti
133 yıl önce başlayan bu serüven, bugün milyar dolarlık bir endüstriye dönüştü.
8. Günümüzde basketbol beşer kişilik takımlarla oynanıyor ama ilk maçta her takımda tam dokuz oyuncu vardı!
Oyun zamanla daha hızlı ve dinamik hale geldiği için kadrolar küçültüldü. Basketbol hakkında gerçekler yazımıza devam ediyoruz.
9. Basketbol sadece erkekler için icat edilmedi
Kadınlar, bu sporu keşfetmek için fazla beklemedi ve James Naismith’in oyunu bulmasından yalnızca bir yıl sonra, 1892’nin sonbaharında Massachusetts’te kadınlar basketbol oynamaya başladı! Bugün kadın basketbolu da dünya çapında büyük bir hayran kitlesine sahip.
10. Basketbolun isim babası elbette James Naismith’ti ama ona göre bu sporun adı “Naismith Topu” olmalıydı
Ancak oyunun sepetlere (basket) atılarak oynanması nedeniyle “basketball” (basket-topu) ismi daha uygun bulundu. Naismith bu öneriyi duyunca onayladı ve sporun ismi böylece tarihe kazındı!
11. Basketbolun babası olarak bilinen James Naismith, 1891 yılında bu oyunu icat ettiğinde, bugünkü gibi dört çeyrekli bir sistem yoktu
İlk kurallar, 15’er dakikalık iki devre içeriyordu. Evet, yanlış duymadınız! Günümüzde profesyonel basketbol maçları 12’şer dakikalık dört çeyrekten oluşuyor. Üniversite basketbolu ise hâlâ orijinal sisteme yakın bir formatta: İki devre, 20’şer dakika! Ama işin içine mola süreleri, reklam araları ve hakem incelemeleri girince maçlar bazen saatlerce sürebiliyor!
12. Basketbolun ilk oynandığı yer bir spor kulübü ya da profesyonel bir lig değildi
Oyun, ilk olarak Amerikan kolejlerinde yayıldı ve burada büyük bir popülerlik kazandı. Kolejlerde öyle sevildi ki, kısa sürede ülkenin dört bir yanına yayıldı. Profesyonel basketbol ise ancak bu çılgınlığın ardından sahneye çıktı!
13. YMCA (Genç Erkekler Hristiyan Derneği) basketbolun yayılmasında kilit bir rol oynadı
Bugün spor salonları ve gençlik kamplarıyla tanınan bu organizasyon, aslında basketbolun yayılmasında kilit bir rol oynadı. 1844 yılında kurulan YMCA, 1800’lerin sonlarına doğru basketbolun Amerika’nın dört bir yanına ulaşmasını sağladı. Bugün spor denince akla NBA ve NCAA gelse de, basketbolun temel taşlarını YMCA atmış diyebiliriz!
14. Basketbol, I. Dünya Savaşı’nda bile oynandı!
Basketbolun yayılmasına en büyük katkılardan biri de ABD Silahlı Kuvvetleri’nden geldi. Amerikan Seferi Kuvvetleri, I. Dünya Savaşı sırasında savaştıkları her yere basketbolu da götürdü! Askerler, kamplarında moral bulmak için basketbol oynuyor, bu da oyunun Avrupa’ya ve diğer kıtalara yayılmasını hızlandırıyordu. Yani, savaşın ortasında bile basketbol sahaları kuruluyordu!
15. İlk profesyonel basketbol maçı 1946’da oynandı!
Tarih 1 Kasım 1946… Yer Kanada’nın Toronto şehri… Toronto Huskies ve New York Knicks, tarihin ilk profesyonel basketbol maçında karşı karşıya geldi! Bu maç, o dönem Basketball Association of America (BAA) adıyla anılan bir organizasyonun bünyesinde oynandı. BAA, birkaç yıl sonra NBA’e dönüşerek basketbol tarihini değiştirdi!
16. NBA’in doğuşu sanıldığı kadar basit bir süreç değildi
1949 yılında, Amerika Basketbol Birliği (BAA) ve Ulusal Basketbol Ligi (NBL) birleşerek NBA’i oluşturdu! O zamanlar bu karar, basketbolun geleceği için büyük bir dönüm noktasıydı. Bugün bildiğimiz dev organizasyon, aslında iki rakip ligin birleşmesiyle ortaya çıktı!
17. NCAA, 10 yıl boyunca smaç yapmayı yasakladı
Evet, yanlış duymadınız! 1967 ile 1976 yılları arasında Amerika’daki üniversite basketbolunun en büyük organizasyonu olan NCAA, smaç yapmayı yasakladı! O yıllarda smaç çok güçlü oyuncuların avantajına yol açıyor diye düşünülüyordu. Ama bu yasak, basketbolun doğasına o kadar ters düştü ki, 1976’da kaldırıldı. Ve o günden sonra “smaç kültürü” tam anlamıyla patlama yaşadı!
18. Basketbolda bazen takımlar sadece süre geçirmek için top çevirir ya… İşte bunun önüne geçmek için 1954 yılında 24 saniyelik hücum süresi getirildi!
Eğer bir takım 24 saniye içinde şut çekmezse, top rakibe geçiyor. Bu kural getirilmeden önce takımlar, özellikle son dakikalarda topu tutarak oyunu yavaşlatıyordu. Ama 24 saniyelik süre sayesinde basketbol hızlandı, daha çekişmeli hale geldi ve seyir zevki arttı!
19. Günümüzde erkek basketbolcuların boyu ortalama 1.90
Profesyonel erkek basketbolcuların ortalama boyu 1.90 metre civarındayken, kadın oyuncular 1.70 metre boyunda. Ama tabii ki istisnalar da var! Kadın basketbolunda çok uzun oyuncular olduğu gibi, erkekler arasında da “normal” boyda yıldızlar çıkabiliyor!
20. NBA’in gelmiş geçmiş en uzun iki oyuncusu Manute Bol ve Gheorghe Mureșan’dı!
İkisi de tam 2.31 metre boyundaydı. Yani ortalama bir basketbolcudan bile neredeyse 40 cm daha uzun! Özellikle Mureșan, bu inanılmaz boyuyla “The Giant” (Dev) lakabını almıştı. Manute Bol ise blokları ve sıra dışı şut stiliyle efsaneler arasına girdi!
