Osmanlı Devleti tarihteki en önemli imparatorluklardan biri. Bu dev imparatorluk, aynı zamanda ardında birçok önemli kültürel ve mimari eser bırakmıştır. Yalnız ülkemizde değil Türkiye sınırları dışında kalan birçok yerde de Osmanlı’ya ait kadim eserleri görmek mümkün. Camiler, kervansaraylar, hamamlar ve daha birçok mimari yapı dünyanın dört bir yanında Osmanlı kültürünü yansıtmaya ve yaşatmaya devam ediyor. Geniş coğrafyalara dağılan bu kıymetli eserlere yakından bakalım istedik ve sizin için Balkanlarda konumlanan 10 önemli mimari eseri bir listede topladık. Balkanlardaki Osmanlı eserleri hangileri? Tarihsel süreçte Osmanlı İmparatorluğu hangi eserlere imza atmış? Merak edilen tüm soruların yanıtları ile beraber işte Balkanlarda yer alan 10 muhteşem mimari eser…
1. Üsküp Taşköprü, Makedonya
Balkanlardaki Osmanlı eserleri listemizin ilk sırasında Üsküp Taşköprü yer alıyor. Makedonya’nın başkenti Üsküp’te konumlanan bu değerli Osmanlı eseri, şehrin simge yapılarından biri olarak kabul ediliyor. Osmanlı’dan günümüze miras kalan, etkileyici mimari değerlerden biri olan Taşköprü 1451-1469 yılları arasında, Fatih Sultan Mehmet himayesinde inşa edilmiş. 6 metre genişliğe sahip köprünün uzunluğu ise yaklaşık 214 metre. Bununla beraber köprüye ait 12 kemer bulunuyor. Tarihi köprü, kent meydanı ile Üsküp Türk Çarşısı’nı da birbirine bağlıyor. 1971 yılında Goce Delcev Köprüsü’nün inşa edilmesiyle beraber Taşköprü günümüzde yalnızca yayalar tarafından kullanılıyor.
2. Süleymaniye Camii, Rodos
Rodos sınırlarında yer alan Süleymaniye Camii, eski şehirdeki Saat Meydanı’nda konumlanıyor. Değerli yapı, fetihten hemen sonra Kanuni Sultan Süleyman adına inşa edilmiş. Öncesinde aynı konumda Saint Apostoli Kilisesi’nin bulunduğu biliniyor. Yapıya ait büyük bir ana kubbe ve yan kısımlarında alçak iki kubbe bulunuyor. Öte yandan Kuzey cephesinde bir mihrâbiye bulunan caminin giriş kapısı kemerli şekilde dizayn edilmiştir. Caminin girişinde kullanılan mermer parçalarının ise 1510-1520 tarihli bir şövalye mezarına ait olduğu söyleniyor. Mimari mirasın diğer dikkat çeken detayları ise kabartmalarla süslü mermer yüzeyinde kum saatleri, silahlar, çiçekler, melek figürleri ve haç sembolleri bulundurması olabilir. Bir dönem restorasyon gören eser, 2005’te yapılan restorasyonun ardından ibadete kapatılmıştır.
3. Selanik Beyaz Kule, Yunanistan
Balkanlardaki Osmanlı eserleri listemizi sürdürüyoruz. Selanik sınırlarında konumlanan Beyaz Kule ya da bir diğer adıyla Kanlı Kule, şehrin simge yapılarından biri. Günümüze dek ulaşan bu mimari eser aynı zamanda müze olarak hizmet veriyor. Kentin denize nazır enfes bir köşesinde konumlanan kule, Osmanlı imparatorluğu döneminde Kanuni Sultan Süleyman tarafından inşa ediliyor. Balkan Savaşları döneminde beyaza boyanan kule, zamanla eski rengine geri dönüyor. O günden bugüne dek Beyaz Kule olarak isimlendirilir. Kule bugün hala Selanik’in en turistik lokasyonlarından biri olarak hizmet vermeye devam ediyor.
4. Mostar Köprüsü, Bosna Hersek
Mostar kentinin simge yapısı Mostar Köprüsü ile Balkanlardaki Osmanlı eserleri listemizi sürdürüyoruz. Köprü, Bosna- Hersek’in Mostar şehrinden geçen Neretva nehri üzerinde konumlanıyor. Köprünün Mimar Sinan’ın öğrencisi Mimar Hayreddin tarafından 1566 yılında inşa edildiği biliniyor. Bu değerli yapı 9 Kasım 1993’te Bosna-Hırvat Savaşı esnasında yıkılıncaya dek uzun yıllar kullanılıyor. Köprüyü inşa eden Mimar Hayreddin’in bu yapıyı tamamlamak için 456 kalıp taş kullandığı da önemli detaylardan biri. Öte yandan köprü, içinde bulunduğu kente de adını veriyor. Uzun yıllar kullanılan köprü, belirli bir sürenin ardından yenilenip 23 Temmuz 2004’te tekrar hizmete girdi. UNESCO tarafından Dünya Mirası ilan edilen köprü bugün hala popülerliğini ve değerini koruyor.
5. Gazi Mehmet Paşa Hamamı, Kosova
Prizren şehir merkezinde konumlanan ve Balkanların en büyük hamamlarından biri olarak kabul edilen Gazi Mehmet Paşa Hamamı ile listemize devam ediyoruz. Kosova sınırları içinde yer alan tarihi hamam 1574 yılında inşa edilmiş. 1926 yılına dek aktif olarak hizmet veren hamam, 1944 yılında kullanıma tamamen kapatılır. Yalnızca kültürel etkinlikler için açılmakta olan hamam, Osmanlı döneminden kalan değerli mimari yapılardan biri. İmparatorluk döneminin en ihtişamlı zamanlarında inşa edilen hamam, UNESCO tarafından karşılanan bir bütçe ile restore edilmeye başlandı.
Çalışmalar bir süre devam etti. Ancak restorasyon sırasında kubbe içinde bulunan kurşunların çalınması ile yenileme süreci aksadı. Hamamın içinde kadınlar ve erkekler için ayrılmış iki bölüm bulunuyor. Gazi Mehmet Paşa Camii ile aynı ismi taşıyan eser, Balkanların en büyük hamamlarından biri olarak dikkat çeker. 16. yüzyıldan günümüze dek ulaşan hamam, Osmanlı mimarisinin güçlü örneklerinden biri. Günümüzde kültür merkezi olarak kullanılan hamam köklü bir tarihe de tanıklık ediyor.
6. Bayezid Camii, Arnavutluk
Arnavutluk sınırlarında konumlanan Bayezid Camii ile listemizi sürdürüyoruz. Tiran bölgesinde bulunan cami, Osmanlı mimarisinin Balkanlardaki klasik örnekleri arasında. 16. yüzyılda inşa edilen eser, aynı zamanda Arnavutluk Cumhuriyeti’nin en eski camilerinden biri olarak kabul ediliyor. Eser, 1961 yılından bu güne dek Arnavutluk Cumhuriyeti’nin milli kültür simgesi olarak ilan edilmiştir. Günümüze dek çeşitli restorasyon çalışmaları ile ayakta tutulan eser, hem tarihi hem de kültürel açıdan önemli kabul ediliyor. Mimarisiyle dikkat çeken Osmanlı mirası Bayezid Camii, günümüzde turistik ziyarete açık olup aynı zamanda ibadethane olarak kullanılıyor.
7. Drina Köprüsü, Bosna Hersek
Balkanlardaki Osmanlı eserleri listemize hız kesmeden devam ediyoruz. Bir diğer adıyla Sokullu Mehmet Paşa Köprüsü, Mimar Sinan tarafından 1577 yılında Drina Irmağı üzerine inşa edilmiştir. Bosna- Hersek’in doğusunda konumlanan tarihi köprü, Vişegrad sınırlarında yer alır. Köprünün yapımında büyük taş bloklar kullanılmıştır. 20. yüzyıl sonunda gerçekleşen iç savaş ile beraber köprü ciddi hasara maruz kalmıştır. Öte yandan tarihi köprü, İvo Andriç’in Nobel ödülü almaya hak kazandığı Drina Köprüsü adlı romanla da özdeşleşir.
8. Kurşunlu Han, Kuzey Makedonya
Tarihi Üsküp Çarşısı içinde konumlanan Kurşunlu Han 16. yüzyılda inşa edilen önemli Osmanlı eserlerinden biri. Yapının inşa edildiği tarih ise inşa kitabesine ulaşılamadığı için bilinmiyor. Eser, “Kurşunlu” ismini ise 21. yüzyılda, piramit şeklindeki kubbelerinin kurşun ile kaplanmasının ardından alır. 1689 yılındaki büyük yangında ve 1963 yılındaki depremde hasar gören tarihi yapı tamamen harabeye döner ve sadece tek duvarı ayakta kalır. Kurşunlu Han, 1787 yılına dek han olarak kullanıldıktan sonra hapishaneye dönüştürülür. Belirli bir süre zarfında hapishane olarak işlev gören Kurşunlu Han, 1904-1912 tarihleri arasında yeniden han olarak kullanılır. Han aynı zamanda ülkenin en kapsamlı müzesi olan Makedonya Müzesi’nin bir bölümüne de ev sahipliği yapmıştır.
9. Prizren Kalesi, Kosova
Kosova’nın Prizren kentinde yer alan Prizren Kalesi bir tepenin üstüne kuruludur. Prizren Nehri’ne bakan kale Doğu Roma İmparatoru döneminde inşa edilmiştir. Osmanlı İmparatorluğu 1450’den sonra doğrudan kalenin kontrolünü ele alır ve kaleye birçok eklemeler yapılır. Modern bir mimariye sahip olan kalenin büyük kısmı 18. yüzyılda başlatılan yenileyici inşa aşamasıyla tamamlanır. Kale, Prizren kasabasının doğu kesiminde yer alır. Süreç boyunca arkeolojik kazılar kale civarında devam eder. Kazılar sonucunda labirent koridorlar, gizli odalar ve depolara rastlanır. Keşif dolu olan bu süreçle beraber Prizren Kalesi, 1948 yılı itibariyle “Olağanüstü Öneme Sahip Kültür Anıtı” ilan edilir.
10. Gazi Hüsrev Bey Medresesi, Bosna Hersek
Bosna Hersek sınırlarında konumlanan bir başka mimari esere bakıyoruz şimdi. Balkanlardaki Osmanlı eserleri listemizi Gazi Hüsrev Bey Medresesi ile tamamlıyoruz. 8 Ocak 1537 yılında inşa edilen medrese Gazi Hüsrev Bey tarafından yaptırılmıştır. İstanbul medreseleri stilinde inşa edilen eser, uzun bir süre lise ve kolej olarak hizmet verir. Boşnakça derslerin işlendiği medrese aynı zamanda yatılı okul görevi görür. Osmanlı döneminden kalma en önemli eğitim kurumlarından biri olarak kabul edilen medrese, günümüzde hala faaliyet göstermeye devam ediyor. Klasik Osmanlı mimarisine ışık tutan medresede astronomi, edebiyat ve matematik gibi dersler işlenmiştir. Modern eğitimi dini değerlerle harmanlayan bir eğitim anlayışıyla hareket eden Gazi Hüsrev Bey Medresesi, döneminin en önemli eğitim kurumlarından biri olarak biliniyor.
