Ayçiçeği, papatyagiller familyasından yağı ve çekirdekleri için yetiştirilen sarı çiçekli bir tarım bitkisidir. Genellikle sonbahar ve hasat mevsimi ile ilişkilendirilen ayçiçeği, tüm dünyada yüzlerce yıldır önemli bir tarım ürünü olmaya devam ediyor. Öte yandan kadim medeniyetlerden bu yana insanlığı farklı açılardan etkileyen de bir bitki. Çekici sarı renkleriyle doğadaki en güzel manzaralardan biri! Peki ayçiçekleri, neden her gün Güneş’e dönüyor? Üstelik bu dönme hareketini nasıl gerçekleştiriyor, nasıl hareket ediyorlar? İşte bu sorular uzun yıllar boyunca insanlık için büyük bir merak konusu oldu. Neyse ki bugün, bu soruların cevabını biliyoruz. Ayrıca yapılan bilimsel çalışmalara göre, ayçiçeği ile insanlar arasında bazı biyolojik benzerlikler de var! İşte, ayçiçeği bitkisi Güneş’e neden ve nasıl döner, sorusunun cevabı…
Ayçiçekleri neden her gün Güneş’e döner?
Aslında bu sorunu cevabı oldukça basit. Ayçiçekleri temelde güneş ışınlarından daha fazla yaralanmak ve böylece en ideal şekilde gelişimini tamamlamak için Güneş’e dönüyor. Çünkü daha fazla güneş ışığı daha fotosentez, daha fazla fotosentez ise daha fazla enerji ve gıda demek. Ayrıca güneş ışığından daha fazla yararlanan bitkilerin daha geniş yapraklara ve daha büyük bir biyokütleye sahip olduğu biliniyor. İşte ayçiçeği bitkisi de güneş ışığından daha fazla faydalanmak için her gün yüzünü Güneş’e dönüyor…
Ayçiçekleri yüzünü Güneş’e dönmekle kalmıyor. Aynı zamanda gün boyu Güneş’i takip ediyor
Sabah henüz Güneş doğmadan önce doğuya bakan ayçiçekleri, gün içerisinde yönlerini sürekli Güneş’in hareketine göre ayarlıyor. Yani güne doğuya bakarak başlıyorlar ancak Güneş battığı zaman batıya bakar pozisyonda oluyor! Güneş battıktan sonra yeniden hareket etmeye başlayan bitkiler ertesi sabah tekrar Güneş’i karşılamak için doğuya dönüyor.
Ayçiçeği bitkisi Güneş’i takip etmeyi nasıl başarıyor?
Bu ilginç fenomene, heliotropizm adı veriliyor. Canlı organizmaların, genellikle de bitkilerin herhangi bir dış uyarana verdikleri tepki tropizm olarak isimlendiriliyor. Heliotropizm ise, bitkilerin Güneş’e ve yönüne verdikleri tepki sonucunda ortaya çıkan günlük veya mevsimsel hareket olarak tanımlanıyor. Ayçiçeklerinin insanlardaki biyolojik saate benzer bir sistem sayesinde bu dönüş ve takip hareketini yapabildikleri düşünülüyor. Bu ilginç sistem sayesinde ayçiçekleri mümkün olan en fazla enerjiyi alabiliyorlar.
Ayçiçekleri nasıl hareket ediyor?
Ayçiçeği bitkisinin gün boyu hareket ederek Güneş’i takip edebilmesi, gövdesi sayesinde mümkün oluyor. Her şeyden önce, bitkinin gövdesi gün boyu uzamaya devam ediyor. Bununla birlikte, sabah saatlerinden itibaren gövdenin doğu tarafı genişliyor. Böylece ayçiçeğinin çiçekli kısmı, batıya doğru dönebiliyor. Güneş battıktan sonra ise gövdenin batı kısmı genişliyor ve bitkinin baş kısmı yavaş yavaş doğuya dönüyor.
Ayçiçekleri, belirli bir olgunluğa ulaştıktan sonra Güneş’i takip etmeyi bırakıyor
Çünkü bu noktadan sonra büyüme hızı yavaşlıyor. Ayrıca bu evrede, ayçiçeği bitkisi öğleden sonra ışığı yerine sabah saatlerindeki ışığı tercih ediyor. Yani belirli bir olgunluğa erişen ayçiçeği, kalan ömrünün büyük kısmını doğuya bakarak, hareket etmeden geçiriyor.
Bitkinin hareket etmeme sebeplerinden biri de arılar
Arıların, doğuya bakan bir çiçeğe konma olasılığı batıya bakan bir çiçeğe göre 5 kat daha yüksek! Çünkü doğuya bakan çiçekler, sabah saatlerindeki güneş ışığı sayesinde daha çabuk ve daha fazla ısınıyor. Bu nedenle arılar, konmak için doğuya bakana çiçekleri daha fazla tercih ediyor. Ayrıca daha erken saatlerden itibaren ısınmaya başlayan ayçiçekleri daha erken çiçek açıyor ve daha fazla polen üretiyor. Bütün bunlar arıların doğuya bakan ayçiçeklerine konmasına neden oluyor. Böylece doğuya bakan ayçiçeklerinde, arıların da yardımıyla daha fazla tozlaşma ve üreme gerçekleşiyor.
