Uzay yolculukları, insanlık için heyecan verici bir macera ve bilimsel keşiflerin kapısını aralayan bir yolculuk olsa da, astronotlar için bazı zorlukları da beraberinde getiriyor. Uzayın mikro yer çekimi ortamında yaşam, Dünya’da alışık olduğumuz pek çok günlük aktiviteyi tamamen farklı bir deneyime dönüştürüyor. Bu farklılıklardan biri de yemek yeme alışkanlıkları. Astronotlar, uzayda güvenli ve sağlıklı bir şekilde beslenmek için özel olarak hazırlanmış yiyeceklerle besleniyorlar. Ancak, bazı yiyecekler var ki, uzayda tüketilmeleri neredeyse imkansız ya da riskli olabiliyor. Bu yazımızda, astronotların uzayda yemekten kaçındığı beş yiyecek ve bu durumun nedenlerini keşfedeceğiz. İşte astronotların uzayda tüketmediği şeyler…
1. Pastörize edilmemiş süt ürünleri gibi gıda zehirlenmesi riski yüksek olan ürünler
Astronotların uzayda tüketmediği şeyler listemize başlıyoruz. Gıda zehirlenmesi talihsizliği yaşayan hiç kimse bu deneyimi tekrarlamak istemez. Ancak bu durum, astronotlar için daha da kötüdür çünkü mikro yer çekimi işin içine girer. Her şey dağılır ve kötü kokar.
Az pişmiş et veya deniz ürünleri, pastörize edilmemiş süt ürünleri ve yıkanmamış meyve ve sebzeler de dahil olmak üzere birçok yiyecek gıda zehirlenmesi riski taşıyabilir. Bu yüzden astronotların uzaya götüreceği tüm yiyeceklerin raf ömrü uzun olmalıdır.
NASA’ya göre astronotların yiyebileceği sekiz genel yiyecek kategorisi vardır. İlk olarak: yulaf ezmesi, pirinç, ramen ve toz içecekler gibi suyu alınmış ve yemeden önce yeniden sulandırılabilen yiyecekler. Bir diğeri ise termostabilize edilmiş yiyeceklerdir. Termostabilize, ısıl işlemler kullanılarak bir maddenin veya bir malzemenin ısıl dayanıklılığını artırma sürecidir. Bu süreç, malzemenin sıcaklık değişimlerine karşı direnç göstermesini sağlamak amacıyla uygulanır.
Bir diğer kategori iyonlaştırıcı radyasyona maruz bırakılmış, ışınlanmış gıdalardır. Sonra dondurulmuş besinler, fındık ve granola barlar gibi hazır yenilebilen paketlerde gelen gıdalar gelir. Son iki kategori, sebze veya meyve gibi işlenmemiş gıdaları içeren taze gıdalardır (bunlar hızlı tüketilmelidir) ve sonra süt ürünleri gibi soğutulmuş gıdalar gelir.
Her şeyin raf ömrü uzun olması gerektiğinden, tüm yiyecekler güvenlik açısından test ediliyor ve astronotlar tarafından tadımı yapılıyor. Bir beslenme uzmanı, dengeli beslendiklerinden emin olmak için astronotların tercih ettiği menüleri inceliyor.
2. Tuz ve yağ içeriği zengin hazır yemekler
“Yemeye Hazır Yemek” (MRE), Amerika Birleşik Devletleri ordusu tarafından kullanılan kendi kendine yeten, raf ömrü uzun erzaklardır. Ancak ne yazık ki, uzayda büyük bir yıkıma yol açabilirler.
MRE’ler tuz ve yağ bakımından zengindir çünkü askerlerin çölde terleyerek attığı elektrolitleri yeniden kazanmalarını ve az besinle çok kalori alabilmelerini sağlar. Ancak yüksek tuz içeriği, mikro yer çekiminin bilinen yan etkilerinden biri olan kemik yoğunluğu kaybını kötüleştirir. Uzayda geçirilen her ay için, astronotların kemikleri, %1 daha az yoğun hale gelir.
Egzersiz yapmak kemik yoğunluğunu artırarak kas zayıflamasını azaltmaya yardımcı olur, ancak yedikleri yiyecekler de önemlidir. Tuz kemik kaybını şiddetlendirebilir. Bu nedenle paketli gıdalar tercih edilmez.
3. Cips ve kızarmış ekmek gibi ufalanan yiyecekler
Cips, ekmek ve ufalanan diğer yiyecekler uzayda risklidir. Bunun sebebi de yine mikro yer çekimidir. Dünya’da kırıntılar yere düşer. Ancak uzaydayken havada yüzerler ve karmaşa yaratırlar. Chicago Üniversitesi’nde uzay tarihçisi ve bilim iletişimi profesörü olan Jordan Bimm, kırıntıların hava filtrelerine, gemideki aletlere ve hatta astronotların gözlerine girebileceğini söylüyor. Astronotlar ekmek yerine çoğunlukla lavaş kullanırlar. Çok fazla kırıntı olmadan bütün olarak yenebilen lokma büyüklüğünde krakerler ve kurabiyeler de yaygın bir tercihtir.
4. Tatsız yiyecekler
Hiç kimse tatsız yiyecekleri sevmez, ancak uzayda bu özel bir sorundur. Mikro yer çekiminde vücut sıvıları kayar, bu nedenle astronotlar genellikle yüz ve sinüs tıkanıklığı hissederler. Bu, koku ve tat alma duyularını etkiler. Tabasco veya Sriracha gibi acı soslar, yemeklerine güçlü bir tat kattıkları için bu sorunu biraz da olsa giderir. Ancak yemekler sadece besinsel faydalar sağlamakla kalmıyor, çünkü lezzetli yemek yemenin psikolojik faydaları da var. Yemek, mürettebatı bir araya getiriyor ve sosyal bağları ve ekip oluşturmayı teşvik ediyor.
Astronotların uzayda tüketmediği şeyler yazımızın sonuna geldik. Uzaydan Dünya’ya bakarken bir bardak şarap içmek kulağa mükemmel bir şey gibi geliyor. Ancak NASA ve Uluslararası Uzay İstasyonu alkolü astronotlar için yasakladı. Bu yasak ilk başta güvenlik endişelerinden kaynaklanıyordu. Çünkü astronotların uzay aracı gibi karmaşık bir düzenekte sarhoş olması büyük bir sorun olurdu.
Zamanla NASA, su ve havayı geri dönüştürdüğünde etanolün parçalanmadığını öğrendi. Etanol havaya karıştığında hava sisteminde ve sonra su sisteminde bir kirletici haline geliyordu. Ancak elbette, bir risk oluşturmasına rağmen, Rus kozmonotların konyak içmesi gibi, bir veya iki şişe resmi olmayan likör uzaya çıkarıldı.
