Sanatın insan yaşamındaki en önemli unsurlardan biri olduğuna şüphe yok. Üstelik çoğu zaman farkında olmasak da gündelik yaşamlarımızı da önemli ölçüde etkiliyor. Bu etkinin en belirgin izleri ise mimari alanında görülüyor. Çünkü çeşitli sanat akımlarının etkisinde ortaya çıkan mimari yapılar her an karşılaştığımız, dahası yaşamlarımızda büyük yer tutan sanat eserleri olarak varlığını sürdürüyor. Dolayısıyla özellikle mimari alanın etkileyen sanat akımları da tarihsel önemini korumaya devam ediyor. İşte bu akımlardan biri de Art Deco. 1920’lerin başında Avrupa’da ortaya çıkan ve daha sonra New York’tan Şangay’a kadar pek çok önemli metropolü etkisi altına alan bu sanat akımı, birbirinden kıymetli mimari eserlerin ortaya çıkmasına olanak sağladı. Peki, Art Deco mimari nedir, özellikleri ve en iyi örnekleri nelerdir? Detaylara birlikte bakalım.
Art Deco nedir?
Yukarıda değindiğimiz gibi Art Deco,1920’li yıllarda Avrupa’da ortaya çıkan ve başta Amerika Birleşik Devletleri olmak üzere dünyanın dört bir yanında etkisini gösteren bir sanat akımı.
Akımın adı ise 1925 yılında düzenlenen Paris Dünya Fuarı’ndaki Exposition Internationale des Arts Décoratifs et Industriels Modernes isimli sergiden geliyor
Art Deco, Arts Décoratifs’in kısaltması. Sergi, modern tarzda çeşitli sanat eserleri ve lüks nesneler içeriyordu. Bu bağlamda Art Deco, görsel sanatlardan modaya, tasarımdan üretim endüstrisine kadar geniş bir yelpazede kendisine yer bulmuştu. Öte yandan sanat akımının yeni ve moderni ön plana koyan dekoratif estetik yaklaşımı, takılardan yolcu gemilerine, köprülerden apartmanlara kadar pek çok nesnenin görünümünü önemli şekilde değiştirdi. Tekstil ve seramik ürünleri ilk kez Art Deco ile güzel sanatların konusu haline geldi. Ancak akım en çok mimari alanı etkiledi.
1920’li yıllarda Fransa’da ortaya çıkan akım takip eden yıllarda başta ABD olmak üzere dünyanın dört bir yanında etkisini gösterdi
Özellikle akımından etkilenen mimarlar, New York’tan Şangay’a uzanan geniş bir coğrafyada oldukça dikkat çekici eserler ortaya koydular.
Art Deco ortaya çıktığı dönemde lüks, ihtişam, coşku, sosyal ve teknolojik ilerleme gibi kavramların temsilcisi olarak görülüyordu
Dolayısıyla pahalı malzemeler ve mükemmel işçilik, akımın belirgin unsurları arasında yer alıyordu. Bu, mimari için de geçerliydi. Bununla birlikte Art Deco mimarinin kendine has oldukça dikkat çekici başka özellikleri de vardı.
Art Deco mimari tarzının özellikleri nelerdir?
Özellikle mimari alanı etkileyen akım, kendinden önce gelen birçok avangart akımdan da etkilenmişti. Art Nouveau, Bauhaus veya Kübizm bu akımlardan bazılarıydı. Örneğin süsleme söz konusu olduğunda antik medeniyetlerden ilham alıyordu. Ancak yenilik ve ilerleme akımın temel felsefesini oluşturan kavramlardı. Bu sebeple Art Deco tarzı mimari o dönem için oldukça yenilikçi izleri de bünyesinde barındırıyordu.
Ortaya çıktığı ilk yıllarda lüks ve ihtişama olan inancı temsil eden sanat akımının mimari alandaki en temel özellikleri, şu dört başlıkta toplanabilir:
Geometrik desenler: Art Deco stili mimarinin en belirgin özellikleri arasında geometrik şekiller yer alıyor. Üçgenler, çizgiler, kareler veya zikzaklar, akımın etkisiyle ortaya çıkan binaların ayırt edici unsurları olarak kabul ediliyor.
Antik veya Batı dışı ilham: Akımın temsilcileri eserlerinde Antik Roma, Antik Mısır ve Antik Yunan dönemlerinden unsurlara yer vermeleriyle biliniyor. Özellikle de süsleme konusunda. Bununla birlikte Batı dışı ilham da akımın temel özellikleri arasında yer alıyor. Bu doğrultuda Japon, Çin, Hint ve Afrika medeniyetlerinde yer alan estetik unsurların bazı yönleriyle kullanıldığı Art Deco mimari örneklerine rastlamak mümkün.
Pahalı malzemeler ve yüksek kalitede işçilik: Akım, stilize bir modernliğin temsilcisi olarak ortaya çıkmıştı. Bu sebeple yenilik, Art Deco mimari sitilinin de dikkat çeken bir parçasıydı. Cam, krom ve plastik gibi “yeni” malzemeler bu akıma bağlı mimarların sıklıkla kullandığı materyallerdi. Ayrıca lüks ve ihtişam da akıma ruhunu veren kavramlardı. Bu sebeple pahalı malzemeler ve yüksek kalitede işçilik Art Deco’nun belirgin unsurları olarak karşımıza çıkıyor.
Keskin hatlar, aerodinamik ve kalın şekiller ise akımın dikkat çeken diğer özellikleri
Art Deco mimarinin en iyi örnekleri nelerdir?
Art Deco’nun, 1920’li yıllarda ortaya çıktıktan sonra Amerika Birleşik Devletleri’nden Çin’e uzanan geniş bir coğrafyada önemli yapıların ortaya çıkmasına olanak sağladığını belirtmiştik. Gelin 1920-1940 yılları arasında damga vuran akımının en ünlü ve iyi örnekleri hangileri birlikte bakalım.
1. Chrysler Binası – William Van Alen (1930)
2. Empire State Binası – Shreve, Lamb & Harmon (1931)
3. Louisiana State Capitol Binası – Leon C. Weiss (1932)
4. Théâtre des Champs-Elysées – Gabriel Astruc
5. Casa Lis Müzesi
6. Radio City Music Hall (1932)
7. One Grand Central Place (1930)
8. Hoover Binası – Wallis,Gilbert and Partners (1932)
