Çocukluğunuzu 90’larda geçirmişseniz, bir arcade oyun konsoluna bakmak muhtemelen sizi geçmişe, çocukluğunuza götürecektir. Bu makinelerin heyecan verici sesleri ve gösterişli ışıkları, birkaç kuşağın gençliğinde çok büyük bir yer edindi. Roguelike ve Roguelite’e değinmeden önce, arcade oyunlar dünyasına ve onun modern oyun platformlarında geleceğe bıraktığı mirasa bir göz atacağız.
İlk hali ile arcade oyunlar, oyun oynamak için tasarlanmış jeton tabanlı atari makinelerinde görüldü. Ancak, arcade oyunlar bu makinelerde oynanan oyunlara benzer özelliklere sahip video oyunlarını da kapsayan bir terim.
Arcade oyun yelpazesi çok geniştir. Başlangıcı, yükselişi ve düşüşü oldukça ilginç süreçlerdir. Bugün, ekonomiye etkisinden popüler kültürdeki yerine kadar pek çok alanda izleri bulunan bu oyun türünün içindeki iki kategoriye, Roguelike ve Roguelite oyunlara göz atacağız.
Keyifli okumalar…
1. Roguelike
“Roguelike” ismi, bu tür oyunlara öncülük eden bir oyunun adından gelmektedir: “Rogue” oyunu, 1980’den başlayarak çeşitli erken dönem bilgisayarlar için piyasaya sürülmüştür. Rogue, birbirinden farklı seviyelerde savaşmanız gereken ve bir zindanda geçen sıra tabanlı bir keşif oyunudur. Yol boyunca karşılaştığınız öğeleri toplamak ve düşmanları yenmek oyundaki temel görevinizdir. 2020’de büyük beğeni toplayan ve IGN’nın “Yılın Oyunu” ödülüne layık gördüğü Hades, Roguelike için harika bir örnek.
Rogue, düşmanlar ve odalar dahil her şeyi temsil etmek için oldukça basit grafikler kullanır. Bu, zamanın salt metin bazlı işletim sistemlerinde bir oyun dünyası yaratmanın pratik bir yoluydu. Buna ek olarak, oyun, her oyunu benzersiz kılan ve oyuncuların oyun düzenini ezberlemesini engelleyen yenilenme özelliğine sahiptir.
Rogue, kısmen zamanın teknik sınırlamaları nedeniyle, bu ve diğer özel tasarım seçimlerini öne çıkardı ve bu, gelecekteki oyunlar için bir ilham kaynağı haline geldi. Bu oyunlara roguelike denir.
2008 yılında Berlin’de Uluslararası Roguelike Geliştirme Konferansı düzenlendi. Orada, geliştiriciler ve oyuncular, roguelike’lar için uygun bir tanım bulmak için çalıştılar. Bu standartlar dizisine artık “Berlin yorumu” anlamına gelen “Berlin Interpretation” deniyor ve mükemmel olmasa da bir oyunun ne kadar Rogue-like (Rogue gibi) gibi olduğunu anlamak için iyi ölçütler kullanılıyor.
Oluşturulan standartlara göre roguelike’ların en önemli ilkeleri şunlardır:
Rastgele ortam oluşturma
Roguelike’lar, her oynadığınızda düşmanlar ve öğeler için rastgele yerleşimler ve farklı mekân düzenleri oluşturur. Bu genellikle, kazanılamayan durumlardan kaçınmak için tamamen rastgele değil, prosedürel bir biçimde yapılır.
Kalıcı ölüm
Permadeath de denen ve oyunculara sinir krizleri yaşatan bu durumda, öldüğünüzde tüm ilerlemenizi kaybedersiniz ve en baştan başlamanız gerekir. Oyundaki hareketleriniz ile herhangi bir ilerleme kazanamazsınız, oyunlarda checkpoint’ler veya checkpoint noktaları yoktur.
Sıra tabanlı hareket
Roguelike’larda gerçek zamanlı bir unsur yoktur; zaman genellikle bir adım attığınızda veya başka bir eylemde bulunduğunuzda ilerler. Bu, zaman ayırmanıza ve eylemlerinizi önceden düşünmenize olanak tanır. Ayrıca, roguelike’larda serbest hareketler değil, basit grafik tabanı doğrultusunda sınırlı hareketler mümkündür.
Ekstra animasyon yok
Roguelike’larda tüm eylemler aynı ekranda gerçekleşir. Savaşlar, ara sahneler veya benzerleri için özel ekranlar veya animasyonlar yoktur.
Sınırlı kaynaklar ve bulmacalar
Oyun, anahtara sahip değilseniz bir kapıyı kırmanıza izin vermek gibi sorunlarınıza çeşitli çözümler bulmanıza izin verir. Roguelike’lar ayrıca şifa iksirleri gibi sınırlı öğeleri akıllıca kullanmanızı gerektirir, bu tarz bir oyunda ucuz stratejilerle hayatta kalamazsınız.
Canavarları öldürmeye odaklanma
“Hack and slash” oyunlarının erken tanımına dayanan Roguelike oyunlar, düşmanlarla savaşmayı temel bir unsur olarak öne çıkarır. Barışçıl seçenekler Roguelike oyunlarda yoktur.
Keşifler
Bir örnek olarak, belirli büyülü öğelerin etkileri her koşuda değişebilir ve oyuncunun her seferinde aynı gibi görünen ögelerin bu sefer ne yapabildiğini bulması gerekebilir.
“Berlin Yorumu” ayrıca, oyuncunun yalnızca tek bir karakteri kontrol etmesi, oyuncuyla aynı kurallara göre oynayan canavarlar, oyunun görselleri için ASCII karakterlerini kullanma, oyuncu istatistiklerini sürekli olarak güncellemeyi ve oyuncuların istatistiki verileri oyun içi ekranda görüntüleyebilmesi gibi daha az önemli bazı kriterleri de içerir.
Bir oyunun Roguelike olması için tüm bu faktörlere ihtiyacı yoktur ve bu kriterlerden sadece birkaç tanesini karşılaması oyunun mutlaka Roguelike türüne ait olmasını gerektirmez. Ancak giderek artan sayıda oyunun “roguelike” lakabını kullandığı bir dünyada, onları karşılaştırmak için bazı kriterlere sahip olmak olumlu bir durumdur.
2. Roguelite
Roguelike olarak etiketlenmiş herhangi bir modern oyun oynadıysanız, muhtemelen yukarıdaki noktaların bazılarına veya çoğuna uymuyordu. 2000’lerin sonlarında ve 2010’ların başında bağımsız oyunların yükselişi sırasında, birkaç geliştirici, Rogue benzeri oyundan ilham alan, ancak tüm standartlarına uymayan oyunlar yarattı.
En eski popüler örneklerden biri, orijinal olarak 2008’de piyasaya sürülen Spelunky’dir. Spelunky’nin yapımcıları, kalıcı ölüm, keşif ve prosedürel oluşturma gibi birçok Roguelike türü oyun özelliğini aldı ve bunları bir 2D platform oyununa ekledi. Sonraki yıllarda The Binding of Isaac ve FTL gibi oyunlar, Roguelike öğeleri sırasıyla aksiyon-macera ve gerçek zamanlı strateji oynanışı ile birleştirerek benzer bir başarı elde etti.
Temel özelliklerin çoğuna sahip olmalarına rağmen, bu oyunların hiçbiri gerçek Roguelike oyunları değildir, çünkü bir çizgi üzerinde sıra tabanlı hareket etme özelliği taşımamaktadırlar. Sonuç olarak, oyuncular bu tarzdaki oyunları “Roguelike benzeri” veya “Roguelite” olarak adlandırmaya başladılar ve çoğu Roguelike unsurunu içerdiklerini, ancak belirli yönleriyle farklı bir oyun stili olduğunu belirttiler.
Bazıları “Roguelike benzeri” ve “Roguelite” kavramlarını birbirinin yerine kullansa da aralarında teknik olarak küçük farklılıklar vardır. Roguelike benzeri oyunlar, hala oyun içerisinde kalıcı bir ilerlemeden yoksundur. Ancak Roguelite’lar her denemeden sonra bazı öğeleri ve ilerlemeyi kaydederek, Roguelike oyunların aksi bir oyun stili izler.
Bir roguelite’ı ve hatta roguelike’dan esinlenmiş bir oyunu tanımlamak zor olabilir. Bu terimler günlük kullanımda ilk anlamını yitirmiştir.
Sonuç olarak?
Artık arcade oyunlar ile Roguelike oyunların tanımlarını, tarihsel gelişim süreçlerini ve Roguelite oyunlarının belirledikleri kriterleri nasıl geliştirdiğini biliyorsunuz. Oyuncuların önemli bir kısmı; derin mekanikleri, her koşulda yenilenen oynanışları ve güçlenme duygusu nedeniyle Roguelike ve Roguelite oyunlardan hoşlanırlar.
Her seferinde oyunda kaydettiğiniz ilerlemeyi kaybetme fikri kulağa hoş gelmiyorsa, kendinizi türe alıştırmak için daha kolay Roguelite oyunlar deneyin. Ve sıra tabanlı dövüş oyunları gibi Roguelike unsurları paylaşan başka RPG (Role-Playing Game) biçimleri olduğunu da unutmayın.
