Ana sayfa » Sağlıklı Yaşam » Tam Uykuya Dalarken Bir Anda Sıçramanıza Sebep Olan Düşme Hissi Neden Olur?
Tam Uykuya Dalarken Bir Anda Sıçramanıza Sebep Olan Düşme Hissi Neden Olur?
Uykuya dalarken birden bire boşluğa düşüyormuş gibi hissedip irkilerek uyandığınız oldu mu? Ya da rüyanızda bir uçurumdan aşağı yuvarlanırken vücudunuzun sıçradığını fark ettiniz mi? Peki, uykuda düşme hissi neden olur?
Gece uykuya dalmak üzereyken, tam da tatlı tatlı gevşemişken bir anda boşluğa düşüyor gibi sarsılarak uyandığınız oldu mu? Hatta bazen kalbiniz hızlanır, nefesiniz hızlanır ve “Ne oluyor?” diye yatağın içinde toparlanırsınız. İşte bu tuhaf ama yaygın durum, bilim dünyasında hipnik seğirme olarak biliniyor. Peki uykuda boşluğa düşme hissi neden olur? Aslında cevabı, beynimizin uyanıklık ile uyku arasındaki geçişte yaşadığı küçük karışıklıkta saklı.
Uykuda düşme hissi neden olur?
Eskiden uyku, “bilincin kapandığı pasif bir süreç” olarak düşünülürdü. Oysa gerçek bundan çok daha karmaşık. Gece boyunca beyin, dört farklı evreden meydana gelen uyku döngüsü yaşar. Bunun yanı sıra her döngü yaklaşık olarak 70 ila 120 dakika sürer. İlk evre öncelikle hafif uykuya geçiş aşamasıdır. Bu sırada nefes yavaşlar, kalp atışı düşer, kaslar gevşemeye başlar. Birkaç dakika sonra ikinci evreye girilir, beyin aktivitesi daha da azalır. Üçüncü evre ise derin uyku aşamasıdır. Yani beynin bedeni uyandırmasının en zor olduğu dönem. Son evrede ise REM uykusu devreye girer. Bu aşamada ise gözler hızlı bir şekilde hareket eder ve rüyalar yoğun bir şekilde yaşanır.
İşte hipnik seğirmeler, tam da bu “uyanıklık ile hafif uyku” arasındaki geçiş sırasında ortaya çıkar. Beyin uykuya geçmeye çalışırken, vücut hâlâ “acaba tehlike var mı?” modundadır.
Hipnik seğirme nedir?
Uykuya dalma anında yaşanan bu sarsıntılı hissin bilimsel adı “hipnik seğirme” (veya hipnagogik sıçrama). Tıpkı bir elektrik çarpma hissi tarzı aniden gelişen bir kas kasılması meydana gelir. Yani uykuda uçurumdan düşme hissi neden olur diye merak ediyorsanız sebebi bu kas kasılmaları! Oysa bu his, gerçek bir düşme değil, beynin yanlış alarm vermesidir. Bazen bu sarsıntı, rüyanıza da dahil olabilir. Mesela rüyanızda bir merdivenden düşerken tam yere çarpacakken aniden uyanırsınız. Buna “rüya içine dahil etme” denir. Beyin, bedensel tepkileri hikâyeye uydurarak gerçekçi bir senaryo yaratır.
Bu durumun net bir sebebi yok, ancak birkaç güçlü teori var. Bunlardan biri, evrimsel kökenli olduğu düşüncesi. Atalarımızın ağaçlarda uyuduğu zamanlarda, gevşeyen kasların düşmeye sebep olabileceği tehlikeli bir durum vardı. Beyin, bu durumu “düşüyorsun!” alarmıyla fark ederek kişiyi uyandırırdı. Bugün artık ağaçlarda uyumuyoruz ama bu refleks bizde hâlâ kalmış olabilir.
Bir diğer açıklama ise vücudun yerçekimi algısının kapanmasıyla ilgili. Uykuya dalarken talamus denen sinir merkezi, çevreden gelen duyusal bilgileri filtrelemeye başlar. Bu sırada beyin, yerçekiminden gelen ipuçlarını alamaz. Yatakta sabit yatsak bile beyin bunu ağırlıksızlık ya da serbest düşüş gibi yorumlayabilir. Sonuç: O meşhur boşluğa düşme hissi.
Hipnik seğirme tetikleyicileri neler?
Çoğu zaman hipnik seğirme arada bir yaşanır ve zararsızdır. Ancak uykuda sürekli düşme hissi neden olur diye merak ediyorsanız; bunun stres, kafein tüketimi ya da aşırı yorgunluk gibi etkenlerle tetiklenebileceği de düşünülüyor. Gün içinde uyarıcı maddeleri fazla bir şekilde tüketmek, beynin gevşeme sürecini zorlaştırarak sarsıntıların sayısını artırır. Ayrıca uyku düzensizliği yaşayanlar, vardiyalı çalışanlar ya da uyumadan önce yoğun zihinsel faaliyet içinde olanlar bu hissi daha sık yaşayabilir. Eğer bu his sizi sık sık uyandırıyorsa, belki de bir fincan kahveyi erken saatlere çekmenin zamanı gelmiştir!
İyi haber şu: Hipnik seğirmeler genellikle tamamen zararsız. Bazı durumlarda kalp çarpıntısı veya hafif bir korku hissi oluşturabilir fakat daha ciddi bir sağlık riski meydana getirmez. Yine de bu durum uyku kalitenizi ciddi şekilde bozuyorsa veya başka uyku bozukluklarıyla birlikte görülüyorsa bir uyku uzmanına danışmak iyi olabilir.
Kısacası, uykuda düşme hissi dediğimiz şey, beynin uyanıklık ve uyku arasında yaptığı küçük bir geçiş kazası. Bazen bir rüyayla birleşip sizi uçurum kenarında hissettirebilir, bazen de sadece aniden sıçrayıp uyanmanıza sebep olur. Sebebi ister evrimsel bir refleks olsun ister yerçekimi algısının kapanması; bu his, beynimizin hala ne kadar ilginç ve oyunbaz olabileceğinin küçük bir hatırlatıcısı.
