Sivilceler… O minicik ama sinir bozucu kabartılar. Genellikle ciltteki gözeneklerin tıkanması ya da bazı bakterilerin işi olurlar. Zararsız gibi dursalar da, özellikle dış ortamla temas ettiklerinde iltihaplanabilir, kızarır, şişer ve… evet, can acıtırlar. Ama dürüst olalım: Kaçımız o beyaz ucu gördüğümüzde elimize hâkim olabiliyoruz? Parmağımız adeta otomatik pilota geçiyor, aynanın karşısına dikiliyoruz ve “Çıkar şu canavarı oradan!” moduna giriyoruz. Peki neden bazı insanlar sivilce sıkmayı sever?
İşte burada devreye giren ilginç bir duygu var: İğrenme. Evet, burnumuzu kıvırmamıza, surat asmamıza ve bazı şeylerden koşarak uzaklaşmamıza neden olan o içgüdüsel duygu. İğrenme duygusu aslında bizi hayatta tutmak için evrimleşmiş. Yani beynimizin bir “hayatta kalma alarmı” gibi çalıştığını düşünebilirsiniz. Çürümüş et, dışkı, bozulmuş yiyecekler gibi şeyler… Bunlardan uzak durmamızın sebebi, potansiyel olarak bizi hasta edecek mikroplarla dolu olmaları.
Tüm bu biyolojik uyarılara rağmen… Bazı insanlar sivilce sıkmanın o pof sesini ya da iltihabın dışarı çıkışını son derece tatmin edici buluyor! Evet, yanlış duymadınız. Bu görüntüler internette milyonlarca kez izleniyor. Bazıları için iğrenç olan, diğerleri için rahatlatıcı ve neredeyse meditatif. Peki o zaman neden bazı insanlar sivilce sıkmayı sever?
Sivilce sıkmak… Kimimiz için “aman aman, iğrenç!” dedirten bir sahne; kimimiz içinse “oh be!” dedirten gizli bir zevk
O irin o gözenekten fışkırırken bir grup insan başını çeviriyor, bir diğer grup ise ekranın içine girip patlatmak istiyor. İşte burada işin içine beynimiz giriyor. Ama önce, gelin şu “neden insanlar YouTube’da saatlerce sivilce sıkma videoları izliyor” sorusuna biraz ışık tutalım.
Neden sivilce sıkma videoları izliyoruz?
Kimi insanlar bu videolara bayılıyor ama asla kendi yüzlerine dokunmuyor. Ekrandan izlemek hem güvenli hem de kontrol edilebilir. Yani, yüzünüze mikrop bulaşma riski sıfır, ama o tatmin hissi orada duruyor. Aynı korku filmi izlemek gibi: Ekranda zombi olabilir ama sizin beyniniz hala evde güvende!
Ama işin ilginç tarafı, kendiniz sıkarken bile bilinçli bir kontrol mekanizması devrede. Kertenkele beyniniz (yani ilkel beyin yapınız) başta “yuh bu ne yaa” diyebilir ama geçmiş deneyimleriniz “ya tamam, bu sadece bir sivilce” diyerek devreye giriyor.
Sivilce sıkmanın zevki beyinde mi gizli?
Avusturya’da Graz Üniversitesi’nden araştırmacılar, bu merak uyandırıcı konuyu bilimsel olarak incelemiş. Araştırmada 38 “sıkmayı seven” ve 42 “sıkmaktan tiksinen” katılımcıya 96 farklı video izletilmiş. Bu videolarda ya sivilce sıkılıyor, ya su çeşmesinden damla damla akış izleniyor ya da buharla temizlik yapılıyor.
Katılımcılar önce bir anket doldurmuş: “Ne kadar iğreniyorsun?”, “Zevk alma eşiğin ne?”, gibi sorularla. Ardından da fMRI (fonksiyonel MR) cihazına girip videoları izlerken beyin aktiviteleri incelenmiş. Peki beyin ne diyor bu duruma?
Araştırmanın bulguları çok net: Sivilce patlatmayı seven insanların ödüle daha duyarlı, iğrenmeyi daha iyi yöneten beyinleri var
Beyindeki nucleus accumbens (ödül merkezi) ve insula (iğrenme merkezi) bölgeleri bu farkı yaratıyor. “Sıkmayı seven” kişilerde nucleus accumbens daha aktif çalışıyor. Hatta insula ile bağlantısı da daha güçlü. Yani, beyin “Evet, bu biraz iğrenç ama aynı zamanda çok tatmin edici!” diyebiliyor. Diğer grup – yani tiksinenler – için ise bu bağlantılar daha zayıf. Onlar videoya baktığında beyinleri resmen “Hayır, ben buraya girmem” diyor.
Eğer bu tarz videolara bayılıyorsanız endişelenmeyin
Bu, sizi mikroplara karşı daha savunmasız yapmıyor. Aslında herkes bu görüntülerden en azından biraz rahatsız oluyor. 2021’deki çalışmaya göre, hiçbir katılımcı bu videolardan tamamen “rahatsızlık duymadım” dememiş.
Şimdi gelelim en önemli kısma: Doktorlar “Lütfen sivilcelerinizi kendiniz patlatmayın.” diyor
Neden bazı insanlar sivilce sıkmayı sever yazımızın sonuna geldik. Evet, o beyaz şey orada size göz kırpıyor olabilir ama patlatmaya kalkarsanız cildinizi tahriş edebilir, enfeksiyona ya da iz kalmasına yol açabilirsiniz.
Ne yapmalı?
Küçük sivilceler için benzoil peroksit gibi ilaçlar kullanın.
Çok büyük, içi dolu bir sivilceyle uğraşıyorsanız dermatoloğa gidin.
Patlatma isteğinizi dindirmek için bol bol video izleyin.
