Kadehi kaldırdığınızda her şey yolundadır. Şarabın rengi, kokusu, ilk yudumun damağınızda bıraktığı o tanıdık tat… Ama birkaç dakika sonra başınızın arkasında sinsi bir zonklama belirir. Üstelik aynı şey çoğu zaman beyaz şarapta ya da başka içkilerde yaşanmaz. Sadece sıcak şarap ya da normal kırmızı şarap içtiğinizde başınız ağrır. Peki hiç düşündünüz mü kırmızı şarap neden baş ağrısı yapar?
Bilim insanları bu sorunun peşindeydi ve yanıtı sonunda üzüm kabuklarında buldu. Yeni araştırmalar, kırmızı şarap içtikten sonra yaşanan baş ağrısının asıl nedeninin alkol değil, üzümün kendi savunma sistemi tarafından üretilen bir bileşen olabileceğini gösteriyor. Bu madde, vücudun alkolü parçalamasını yavaşlatarak, baş ağrısına yol açan kimyasalların birikmesine neden oluyor.
Yani mesele, içkinin miktarından çok içeriğinde gizli olabilir. Kırmızı şarabın bu zarif ama kimi bünyelerde sancılı etkisini anlamak için gelin bilim insanlarının bulgularına birlikte bakalım.
Suçlu üzüm kabuğundaki flavonoller olabilir mi?
Kırmızı şarap yapımında, üzümün kabuğu ve çekirdeği fermantasyon sürecine dahil edilir. Bu nedenle kırmızı şarapta kabuktan gelen polifenoller, taninler ve flavonoller beyaz şaraba kıyasla çok daha yüksektir. Özellikle “quercetin” adı verilen bir flavonol, son yıllarda dikkatleri üzerine çekiyor.
2023 yılında yayımlanan bir araştırma, bu bileşiğin alkolün vücuttaki parçalanma sürecini yavaşlattığını ortaya koyuyor. Normalde alkol, önce asetaldehite, sonra da ALDH2 enzimi sayesinde zararsız asetik aside dönüşür. Ancak quercetin, bu enzimi kısmen bloke ediyor. Sonuç: Asetaldehit vücutta birikiyor ve bu birikim baş ağrısı, kızarma ve çarpıntı gibi etkileri tetikliyor.
Neden özellikle kırmızı şarap?
Beyaz şarap veya bira gibi içkilerde üzüm kabuğu ile temas süresi kısa, dolayısıyla quercetin seviyesi çok daha düşüktür. Araştırmalara göre beyaz şarapta bu bileşen, kırmızıya göre neredeyse on kat daha az. Ayrıca Güneş altında yetişen üzümler, savunma mekanizması olarak daha fazla quercetin üretir. Yani sıcak iklimlerde yetişmiş, kabuk teması uzun süren şaraplar baş ağrısı açısından daha “riskli” olabilir.
Yıllardır bu baş ağrısının nedeni olarak sülfitler, taninler veya histaminler gösteriliyordu. Ancak son çalışmalar bu maddelerin tek başına baş ağrısına neden olmadığını ortaya koyuyor
Örneğin sülfit oranı beyaz şarapta daha yüksek olmasına rağmen, beyaz şarap genelde bu etkiyi göstermiyor. Taninler ise çay ve çikolata gibi gıdalarda da bolca bulunuyor ama aynı tepkiyi yaratmıyor. Bu yüzden bugün bilim insanlarının gözünde quercetin en güçlü aday.
Elbette herkes kırmızı şarap içtikten sonra baş ağrısı yaşamıyor. Bunun nedeni genetik farklılıklarda yatıyor
Özellikle Doğu Asya kökenli bireylerde, ALDH2 enzimini etkileyen bir gen varyantı daha yaygın. Bu kişilerde alkol daha yavaş parçalanıyor, bu da kırmızı şarap sonrası baş ağrısını daha olası kılıyor. Kısacası bazı bünyeler biyokimyasal olarak bu etkiye daha açık.
Peki ne yapmalı?
Kırmızı şarabın zarafeti, kimi zaman baş ağrısına dönüşebiliyor. Nedeni alkol değil, üzüm kabuğundaki quercetin adlı doğal bir bileşik. Bu madde, alkolün vücuttaki metabolizmasını yavaşlatarak baş ağrısına yol açan asetaldehitin birikmesine neden oluyor. Bazı bünyeler bu etkiye daha duyarlı, bazıları ise hiç fark etmiyor. Yani kırmızı şarap bazen yalnızca bir içki değil; biyokimyanız üzerindeki küçük bir deney olabiliyor. Baş ağrısının suçlusu belki de kadehteki şarabın değil, kendi genlerimizin ta kendisi. Peki ne yapmalı? Bilimsel olarak kesin bir çözüm yok ama birkaç öneri var:
Kırmızı şarap içtikten sonra baş ağrısı yaşıyorsanız, kabuk teması uzun şaraplardan uzak durabilirsiniz.
Beyaz şarap veya rosé gibi düşük flavonol içeren alternatifleri deneyebilirsiniz.
İçmeden önce su içmek, alkolü yemekle birlikte almak ve miktarı sınırlamak da işe yarayabilir.
