Bir sokağın adı o sokakla ilgili çok şey söyler aslında. Bazen tarihinden bir kesit sunar, bazen de orada yaşayan kişi ya da kişiler hakkında bilgi verir. Pek çok konuda olduğu gibi İstanbul bu anlamda özel bir yere sahip. Sokaklarında gezerken bir anda “Ahım Şahım Sokak” tabelasıyla karşılaşabilir, kendinizi “Bayıldım” yokuşunda bulabilirsiniz. Biz de sizleri kısa bir İstanbul turuna çıkaralım, ilginç isimlere sahip İstanbul sokaklarında şöyle bir gezelim istedik. Sokak adlarının hikâyelerine uzanıp, ‘gezelim, öğrenelim’ tadında bir tur yapalım. Bu turu yaparken, bir İstanbul aşığı olan ve “İstanbul’un Alfabetik Öyküsü” kitabını yazan Haldun Hürel’e selamımızı edelim. Daha sonra da
“Sevdiğim çiçek adları gibi
Sevdiğim sokak adları gibi
Bütün sevdiklerimin adları gibi
Adınız geliyor aklıma”
dizeleri ile Melih Cevdet Anday’ı analım ve turumuza başlayalım…
İçeri buyur eden sokak: Sormagir Sokak
Aslında bu sokağı çoğumuz, “Başkurt” olarak biliyoruz. Cihangir’in henüz mutenalaşmadığı, kiraların ocak söndürücü boyutta olmadığı dönemlerden kalma bir isim. Aynı zamanda Cihangir’in en uzun sokağı olan Sormagir Sokak, sonradan adı değiştirilerek Başkurt oldu ama eskiler sokağa Sormagir demeye devam eder. İnsanı adeta sokağa buyur eden bu güzel adı, değiştirmek pek akıllıca (!) olmuş gerçekten.
O kadar dar: Atgeçmez Sokak
Bu sokak, Balat’ta bulunur. Kesin olmamakla birlikte sokağın fazlaca dar olmasından dolayı bu adı aldığı sanılıyor.
Kim o?: Taktaki Sokak
Çukurcuma’da bu sokak “Tak Tak” olarak da bilinir. Kimilerine göre eskiden burada bir ayakkabıcı yaşıyormuş. Ayakkabıcının çıkardığı gürültü sokağa adını vermiş. Ama bir başka söylentiye göre de burada toplandığı iddia edilen “Taktaki” tarikatından almış sokak adını.
Havalar ısınınca: Yaşmak Sıyıran Sokak
Sokağın adını anlamak için “yaşmak” ne demek onu bilmek önemli. Yaşmak, Osmanlı zamanında Müslüman kadınların ferace ile birlikte giydikleri ve yalnızca gözleri açıkta bırakan bir çeşit başörtü. Kasımpaşa’da bulunan bu sokak adını, sıcak havalarda bunalan kadınların burada bulunan yokuşta etraflarını önemsemeden yaşmaklarını sıyırmalarından almış.
Kısaca Tomtom: Tomtom Kaptan Sokak
Tomtom Kaptan Sokağı’nın girişinde bulunan Tomtom Kaptan Camisi, 1592 yılında Tomtom Mehmet Kaptan tarafından yaptırılmış. Yani sokak adını bu camiden almış. Burası kısaca “Tomtom” olarak da bilinir.
Olay net: Attan Düşen Ali Ağa Sokak
Bu sokak, Eyüp’te bulunan İdris Köşkü civarındadır. Padişah IV. Mehmet’in atlarından sorumlu olan Ali Ağa, bu bölgede bulunan mektepte bir gün attan düşüp vefat ediyor. O günden sonra mektep “Attan Düşen Ali Ağa Mektebi”, sokak da “Attan Düşen Ali Ağa Sokağı” olarak anılıyor.
Beklenti yüksek: Ahım Şahım Sokağı
Şişhane’de bulunan bu sokağın vaktiyle mezarlık olan alanının mükemmel bir İstanbul ve Haliç manzarası varmış. Bu manzaradan dolayı sokağa “Ahım Şahım” dendiği tahmin ediliyor.
Biraz ürkütücü: Sahaf Mezarlığı Sokak
Kasımpaşa’nın doğusundaki Piyalepaşa Mahallesi sınırları dahilindeki bu sokağın adını, vaktiyle buraya gömülen eski kitap satıcılarından aldığı söyleniyor. Bunu tahmin etmek güç olmasa da biraz ürkütücü bir isim olduğu bir gerçek.
İdaresi gitti, karantinası kaldı yâdigar: Karantina Sokak
Karaköy’de bulunan sokağın ismi eskiden burayı mesken edinen Karantina İdaresi’nden geliyor.
Aman dikkat!: Altıpatlar Sokağı
Antikacıların yoğun olduğu Altıpatlar Sokağı, çevresindeki sokaklarla birlikte zamanının cephane ve mühimmat deposuymuş.
İçimizdeki Othello: Otello Kamil Sokak
Sokak adını bir tiyatro oyuncusundan alıyor. 1889 yılında doğan ve asıl adı Kâmil Rıza Bey olan oyuncu, zamanında oynadığı Othello rolü nedeniyle halk arasında “Otello Kâmil” olarak anılmaya başlamış. Oyuncunun adı daha sonra Mecidiyeköy’deki bu sokağa verilmiş.
Bağırtmayın hayvanı: Merkep Bağırtan Sokağı
Cihangir’de bulunan bu sokak, uzun yıllar önce Beyoğlu’ndan Boğaz’daki yalılarına taşınan zengin ailelerin kullandığı bir yolmuş. Bu aileler eşyalarını buradan merkeplere (eşek) yükler ve dönüşte yine aynı yolu kullanırmış. Bu merkepler, şu anki Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi’nin tam karşısındaki sokaktan Cihangir’e tırmanırmış. Merkepleri bile yorgunluktan inleten bu yokuşa, “Merkep Bağırtan Yokuşu” denirmiş. Sokak, günümüzde kullanılan bu adını bu yokuştan almış.
Bahçelere çıkar bütün sokaklar: Bahçelere Giden 1. Yol Sokak
Kadıköy Bostancı’da bulunan bu sokağın hemen paralelinde “Bahçelere Giden İkinci Yol Sokak” bulunur. Sokağın adını, o bölgede bulunan bahçelerden aldığı tahmin ediliyor ki, adı da zaten bu konuda yeterince bilgi veriyor.
