Renkli kostümler, aksesuarlar ve sevdiğin karakterin tavırlarını taklit etmek… İngilizce “costume” ve “play”, yani kostüm ve oyun kelimelerinin birleşiminden ortaya çıkan kostümlü oyun yani “cosplay” tam olarak nedir, ne zaman ve nasıl ortaya çıkmıştır? Bu yazımızda bundan bahsedeceğiz.
Cosplay nedir?
Günümüzde, cosplay denince akla gelen en büyük etkinliklerden olan San Diego Comic Con ve ardından tüm dünyada birçok bölgede gerçekleşen diğer comic convention’lar her yıl binlerce cosplayer’ın katılımıyla renkleniyor. Kendinizi istediğiniz karaktere sokmadan önce yeni başlayanlar için cosplay’in ne olduğunu, ne zaman ve nerede ortaya çıktığını mercek altına almakta fayda var.
Cosplay, aksesuar ve çeşitli kostümlerin yardımıyla kurgusal karakterlerin insanlar tarafından çoğunlukla eğlence amaçlı olarak taklit edilmesi, diğer bir deyişle “karakter canlandırılması” olarak tanımlanabilir. Bu canlandırma aşamasının öncesinde kişilerin kişisel tercihlerine de bağlı olarak araştırma, malzeme alışverişi ve doğal olarak karakterin davranış özelliklerini gözlemlemeye uzanan birçok aşama vardır. Bir sonraki aşama ise yeteneğine güvenenler için üretim kısmı, vakti olmayanlar veya bu işte daha yeni olanlar içinse kendilerine en uygun kostümü tedarik aşaması gelir.
Ne zaman ve nasıl ortaya çıktı?
Kafamızı Doğu Asya tarafına çevirmeden önce batıya baktığımızda cosplay aktivitesinin 1990’larda Amerika’da başladığı söylense de, cosplay’in kökleri bundan çok uzun yıllar öncesine dayanır. 2 Temmuz 1939’da gerçekleştirilen ilk Dünya Bilim Kurgu Buluşması olan Worldcon’da, bilim kurgu edebiyatı temsilcisi, yazar ve dergi editörü Forrest J. Ackerman, günün anlam ve önemine istinaden kız arkadaşı Myrtle R. Jones’a, 1936 yapımı “Things to Come” filmindeki askeri uzay giysilerinden tasarlatır. Jones’un yaptığı kostümde yeşil saten bir pelerin, dökümlü bir pantolon ve art deco tarzı dik omuzlar vardır. İşte tam bundan sonra kostüm giymek, bu tip hayran buluşmalarının önemli bir parçası olur. Hatta 1940’ta gerçekleşen Worldcon bir maskeli baloyu da içinde barındırır. Ve 10 yıl sonra artık Worldcon’daki bu kostümlü performanslar jüri tarafından değerlendirilen bir yarışma haline dönüşür.
Japonya’da cosplay
1960’lı yıllarda Japonya’da da bilim kurgu etkinlikleri ortaya çıkar ve 1970’li yıllarda Japonya’da kolej öğrencileri anime ve manga karakterlerinin kıyafetlerini giymeye başlar. Japonya’da cosplay etkinliği içeren bilim kurgu buluşmalarının ilk bilineni 1974’te gerçekleşmiştir. Fakat o dönemde Japonya’da yapılan etkinlikler sadece kostümlerle stüdyo çekiminden ibaret olan ve katılım olarak kısıtlı, küçük diyebileceğimiz etkinliklerdir. 1975’te ise insanların çizgi romanlarını da yayınlayabildikleri çizgi roman etkinliği Comiket kapılarını açar. Bu da, hayranların bir araya gelmesine ortam hazırlayarak cosplay’in Japonya’da ilerlemesinde büyük katkısı olan bir gelişmedir.
70’lerin sonuna doğru Amerika’da cosplay
1970’lerin sonlarına doğru bilim kurgu hayranları Japonya’dan çıkan animeleri keşfetmeye başlarlar. Karen Schnaubelt bu yıllarda ilk defa bir Japon karakterinin cosplay’ini yapar. tarafından yapılır. Schnaubelt ve arkadaşları önce 1979’da Worldcon’da Space Pirate Captain Harlock karakterlerinin, daha sonra 1980’de Battleship Yamato karakterlerinin cosplay’leriyle ortaya çıkar. Schnaubelt, 1983’te günümüzde hala aktif olan Costume-Con’u kurar.
Tekrar Japonya’ya dönelim
Bu gelişmelerin ardından dönemin hobi dergileri de şık kostümleriyle poz vermiş kişilerin fotoğraflarını yayımlamaya başlar. 1983 yılında My Anime dergisi yazarı Nov Takahashi de bu akımda yazdığı köşesinde, Japonların alışılagelmiş kelime üretme şekliyle, “costume” ve “play” kelimelerini karıştırarak “cosplay” kelimesini ilk kez kullanmıştır (Japonların söyleyiş ile kospure).
Takahashi’nin 1983’te My Anime dergisinin Haziran sayısında yayınlanan cosplay makalesinde Comiket organizasyonunda çekilen manga ve anime fanlarının resimleri de bolca kullanılmıştır. Bu resimlerde Kamen Rider gibi süper kahramanları, Techno Police 21C’den gerçekçi robot kostümlerini, Lupin III ve Star Blazers gibi anime kahramanlarını ve Urusei Yatsura’dan Lum Invader’in cosplay’lerini görüyoruz. Ayrıca günümüzde de oldukça popüler olmaya devam eden erkek karakterlerin kostümlerini giyen kadın cosplayer’ları fark etmeden geçemiyoruz. Japonya’da ve tüm dünyada aklımıza kazınan bu karakterler, robotlar ve süper kahramanlar halen cosplayer’larla hayat bulmaya devam ediyor.
1984’te Takahashi’nin, dergisi tarafından Los Angeles’taki Worldcon’a gönderilmesiyle “cosplay” terimi dikkat çekmiş ve topluluk tarafından kullanılmaya başlanmıştır. Bunun yanı sıra bu seyahatle beraber iki kültürün ayrı ayrı yürüttüğü cosplay etkinliği birbirleri tarafından takibe alınmış ve diğerini etkilemeye, özellikle Japonya’daki cosplay popülaritesinin çok artmasına neden olmuştur.
90’larda televizyon ve dergilerinin alt kültür içeriklerine yer vermeye başlamasıyla, bu terim Japonya’da da daha geniş bir kitleye yayılmıştır ancak bu tip hobilerin amatör seviyede çok daha önce yapılmaya başlandığını, daha sonra dikkat çektikten sonra kökeninin araştırıldığını düşünecek olursak, çok daha eski cosplayer’lar vardır desek herhalde çok da yanılmış olmayız.
Türkiye’de Cosplay
Ükemizde cosplay kültürü 2000 yılı ortalarından sonra küçük çapta üniversite içi etkinliklerle ortaya çıkmaya başlamıştır. Önce sayıca az sayılabilecek kitlelere sahipken, oyun fuarları ve e-spor turnuvaları gibi daha çok ziyaretçiye sahip etkinliklerin ülkemizde artmasıyla cosplay kültürünü bilen ve cosplay yapan kişilerin de sayısı da artmıştır. Ülkemizde de 2017’den beri gerçekleşmekte olan bir festival olan Comikon İstanbul da cosplayer’ların tercih ettiği renkli bir etkinliktir. Bu yıl 19-20 Ekim’de Askeri Müze Kültür Sitesinde gerçekleşecek olan festivale çok sayıda cosplayer’ın katılması ve ortamı renklendirmesi bekleniyor!
Comikon İstanbul festivali hakkında daha detaylı bilgi için sizi buraya alalım.
Yazar: Kaan Mustafa Ülgen
