Doğanın derinliklerinde, sanki bir masal kitabından çıkmış gibi duran bir canlı var: Axolotl! Hem görüntüsüyle hem de biyolojik sırlarıyla büyüleyen bu su canlısı, semender ailesinin en sıra dışı üyelerinden biri. Ama onu asıl eşsiz kılan, “büyümeyi reddeden” bir canlı olması! Evet, yanlış duymadınız… Axolotl (Aksolotl), metamorfoz geçirmeden hem büyüyebiliyor hem de üreyebiliyor. Yani ömrü boyunca minik bir su ejderhası gibi kalıyor. Ancak bu sevimli yaratık yalnızca görünüşüyle değil, yenilenme yeteneği, ilginç beslenme alışkanlıkları ve narin yaşam koşullarıyla da bilim dünyasını ve doğa tutkunlarını kendine hayran bırakıyor. Axolotl’un mavi renkli nadir türlerinden, Türkiye’de evde besleme koşullarına; ısırır mı, ne yer, nerede yaşar, ömrü ne kadar sürer gibi tüm merak edilen soruları bu yazıda detaylıca cevaplayacağız.
Axolotl nedir?
Axolot, dünyanın en sıra dışı canlılarından biri! Suda yaşayan bu sevimli yaratıklar aslında bir tür semenderdir. Ama onları benzersiz yapan şey, tam bir metamorfoz geçirmeden ömür boyu “genç” kalmalarıdır. Yani bir bakıma, hep bebek semender gibi kalırlar ama büyür ve çoğalabilirler.
Bilimsel adı Ambystoma mexicanum olan Axolotl’lar, Meksika’ya özgü canlılardır ve orada “yürüyen balık” olarak da bilinirler, ki aslında balık değiller! Bu nedenle doğada eşine pek rastlayamayacağınız kadar özel bir türdür.
Axolotl renkleri ve fiziksel özellikleri
Aksolotl fiziksel özellikleri:
Ortalama boyları 20-30 cm olsa da nadiren 45 cm’ye ulaşabilirler.
Tüylü gibi görünen dış solungaçlarıyla kolayca tanınırlar.
Solungaçları sayesinde suda nefes alabilirler.
Gözleri küçük ve görme yetileri zayıftır, ama koku alma duyuları oldukça gelişmiştir.
Axolotl renkleri:
Doğada genellikle kahverengi veya bej tonlarında, altın benekli türler görülür. Ama evcil üretimle birlikte bembeyaz lösistikler, altın albinolar, siyah melanistikler ve hatta nadiren mavi Axolotl gibi fantastik renkler ortaya çıktı. Özellikle mavi olanlar, internette fenomen oldu.
Axolotl’lar etoburdur ve genellikle şunlarla beslenir:
Toprak solucanları
Kan kurdu
Pelet yem
Tuzlu su karidesi
Küçük balıklar
Avlarını çiğnemezler, onun yerine dişleriyle kavrayıp vakum gibi içlerine çekerler. Dişleri vardır ama miniktir, yani yemeği sadece tutmak içindir.
Aksolotl ısırır mı?
Evet ama korkmayın! Axolotl ısırıkları zararsızdır. Dişleriyle sizi ısırabilirler ama bu daha çok “yanlışlıkla” olur. Elinizi bir solucan sanabilirler mesela. Hafif bir baskı ya da gıdıklanma hissi dışında bir şey hissetmezsiniz.
Isırılmamak için ne yapmalı?
Elle beslemek yerine maşa kullanın
Parmaklarınızı sudan uzak tutun
Onlarla elinizle oynamaya çalışmayın, çünkü dokunulmaktan hoşlanmazlar
Doğal yaşam alanları sadece Meksika’daki Xochimilco ve Chalco gölleriydi. Ancak bugün Chalco Gölü tamamen yok oldu, Xochimilco ise sadece birkaç kanal sistemiyle ayakta. Bu yüzden Axolotl’lar doğada yok olma tehlikesiyle karşı karşıya. Şu an çoğu Axolotl esaret altında üretiliyor.
Aksolotl Türkiye’de var mı?
Doğada değil, ama evcil hayvan olarak Türkiye’de de Axolotl besleyenler var. Ancak bu tür çok özel bakım ister, dolayısıyla merak edip sahiplenmeden önce ciddi araştırma yapmak gerekir.
Evet, ama sıradan bir balık gibi düşünmeyin! Onlara özel bir ortam kurmalısınız.
İşte ihtiyacınız olanlar:
En az 90 litrelik, geniş tabanlı bir akvaryum
Kum alt tabaka (çakıl olmaz!)
Saklanabileceği mağaralar
Az ışıklı, sessiz bir ortam
Suyun sıcaklığı: 15-18°C arasında olmalı
pH değeri: 6-8 arası
Su filtresi ve düzenli testler
Yiyecek artıklarını hemen temizlemelisiniz
Akvaryumda dikkat edilmesi gerekenler:
Su kalitesini korumak çok önemli. Aksi halde çabucak hastalanabilirler. Tankın filtresi güçlü olmalı ama suyu çok hızlı hareket ettirmemeli. Ayrıca tanklarında mutlaka saklanabilecekleri birkaç mağara veya bitki bulunmalı.
Axolotl’lar birlikte yaşar mı?
Axolotl’lar tek başlarına da mutlu olurlar. Ancak birden fazla beslemek istiyorsanız:
Her biri için fazladan 38 litre alan ayırın.
12 cm’den küçük bireyleri aynı tanka koymayın; yamyamlık yapabilirler.
Yetişkinler ise genellikle birlikte yaşayabilir ama her zaman gözlemde kalmalısınız.
Cinsel olgunluğa genelde 1 yaşında ulaşırlar ama üreme için en az 18 aylık olmaları önerilir. Üreme dönemi doğada kıştan ilkbahara geçiştedir. Esaret altında bu ortamı taklit etmek için, tanktaki suyu biraz soğutmak işe yarar. Dişi, bir seferde 1500’e kadar yumurta bırakabilir. Ancak bu yumurtalar ebeveynlerden korunmalı ve ayrı bir tanka alınmalıdır.
Axolotl’un ömrü ne kadardır?
İyi bakılırsa bir Axolotl 10-15 yıl arası yaşayabilir. Ancak bu süre, yaşadığı ortamın temizliğine ve beslenme düzenine sıkı sıkıya bağlıdır.
Kısaca aksolotl özellikleri
Tür adı: Ambystoma mexicanum
Boyut: 20-30 cm
Ömür: 10-15 yıl
Diyet: Etçil
Davranış: Uysal, elde tutulmayı sevmez
Evde beslenir mi?: Evet, özel şartlarda
Yaşam alanı: Tatlı su gölleri
Renkleri: Kahverengi, albino, lösistik, altın, siyah ve hatta mavi!
