Sinema ve televizyon sektörü dünya eğlence hayatını ele geçirmeden önce insanoğlu görsel merakını sirkler yoluyla gideriyordu. İlk hayvanat bahçeleri ve sirkler “modern” batı için adeta birer gizem ve egzotik dünyalar sergisiydi.
Bugün severek izlediğimiz fantastik dizilerin kimi karakterleri de o dönemin en “ünlü” sirklerinden ve “Freak Show – Ucube Şovu” denilen gösterilerinden esinlenerek yaratılıyor. Tek farkla, o dönemkiler gerçekti, bugün plastik makyaj ve bilgisayar efekti kullanılıyor.
Ülkemizde de izlenilen “American Horror Story” adlı dizinin kimi karakterleriyle, televizyonun henüz icat edilmediği dönemlerdeki sirkler arasındaki yakınlık da dikkat çekici. Dizinin yaratıcılarına eski zamanlarda yaşamış bazı engelli ve deforme vücutlu gerçek karakterler ilham kaynağı olmuş.
Zamanlar arasında sallanan titrek ve tekinsiz bir ipten köprü misali, huzursuz, ürkütücü ama yine de merak uyandırıcı.
Blanche Dumas ve bilinmeyenin arzu objesine dönüştürülmesi
Solda Dumas, Fransa’nın Karayipler’deki ada toprağı Martinique’de 1860 yılında doğmuş. Vücut defektinden dolayı üç bacak ve iki cinsel organı var. Kolay rastlanmayan şeklinden ötürü Paris’e getirilmiş ve sosyete arasında metres olarak ün yapmış.
Batı için dünya okyanusları her dönem zenginliğe ve bol çeşide açılan kapılardı. Yine de sömürgeciliğin sadece kralların sofrasına baharat ya da soyluların kaftanına ipek olarak geri döndüğünü sanmamak gerek. Batının eğlence hayatında da sömürgelerin sağlam bir yeri vardı.
Tıbbi durumu: Yapışık ikizlerdekine benzeyen çift embriyo durumuna bağlı bir doğum kusuru.
Sağda ilham kaynağı olduğu karakter: Görselin sağ tarafında American Horror Story’nin açılış sahnelerinde beliren çıplak kız.
Fred Wilson – ‘Istakoz çocuk – The Lobster Boy’
Solda 1866 doğumlu Fred Wilson. O dönemin ucube şovlarından birinde gösteri yapıyor.
Tıbbi durumu: Wilson’ın o dönemlerde tanımlanmayan hastalığıysa yaklaşık 100.000′ de 1 görülen yarık el ve yarık ayak denilen “ektrodaktili” adlı deformasyon.
Sağda ilham kaynağı olduğu karakter: “American Horror Story” dizisindeki Jimmy Darling.
Millie Christine – ‘Çift Başlı Serçeler’
1851 yılında Kuzey Carolina’da köle olarak doğdular. Ebeveyneleri tarafından John Pervis adındaki şovmene 1000 Dolar karşılığında satıldılar. Hayatları boyunca bir çok defa sergilenmek üzere kaçırıldılar.
Güney Amerika ya da Afrika’dan getirilen köleler arasından itinayla seçilen deforme vücutlu insanlar karnaval ve şovlarda sergileniyordu; hatta batıdaki sirk kültürünün temelleri bu tip olaylara dayanmakta. Bu durum zamanla eğlence dünyasının ayrılmaz bir geleneği haline geldi ve dönemin gösteri dünyasında deforme vücutlu insanlar sıklıkla kullanılmaya başlandı.
O dönemin fiziksel kusurlu insanları, uzuvsal problemli hastaları ya da deforme vücutlu köleleri arasından en “ilginç” görünüşlü olanları seçilir ve kafeslerde ya da sirk çadırlarında sergilenirdi. Bugün kendilerini 3D televizyonlarımızda kurmaca olarak izliyoruz.
Tıbbi durumu: Bir tür yapışık ikizler durumu olan polycephaly.
Sağda ilham kaynağı olduğu karakter: Bette & Dot Tattler
Annie Jones – ‘Sakallı Kadın – The Bearded Woman’
Soldaki resimde görülen Jones’un, henüz 5 yaşındayken favorileri ve pala bir bıyığı varmış. Jones, daha o yaşlarda bir frenolog tarafından araştırmalarında kullanılmak üzere kaçırılmış. Frenoloji denilen kafatası incelemesine dayalı “bilim dalı” o dönemler maalesef kabul gören bir olaymış.
Tıbbi durumu: Hirsutizm denilen aşırı androjen hormonu salgılamaya bağlı erkeklerdekine benzer kıllanma.
Sağda ilham kaynağı olduğu karakter: Ethel Darling
Minnie Woolsey – ‘Kuş kız Koo Koo – Koo Koo The Bird Girl’
Woolsey’in özel durumunun kimi zihinsel problemler ve görme kusurları gibi etkiler de vardı. Yatırıldığı akıl hastanesinden bir şovmenin çabalarıyla salındı. Bir çok gösteri de hatta 1932 yapımı “Freaks – Ucubeler” isimli filmde dahi rol aldı. Minnie Woolsey’in durumu tam olarak bilinmiyor; 80’lere kadar gösteri dünyasında kaldığına inanan da var, 60’larda bir araba kazasında öldüğüne inananlar da.
Tıbbi durumu: Seckel sendromu denilen “bird-headed dwarfism – kuş kafalı cücelik” durumu olduğu düşünülüyor.
Sağda ilham kaynağı olduğu karakter: Meep the Geek
Eli Bowen – ‘Bacaksız Mucize – The Legless Wonder’
1844 Ohio doğumlu Bowen, izleyicileri taklaları ve akrobatik hareketleriyle büyülüyormuş. Tabii ki ekipten kimi yardımcıları da bulunuyormuş. 79 yaşına kadar sirklerde görev yapmış ve yine bir sirkte hayatını kaybetmiş.
Tıbbi durumu: Phocomelia denilen el ya da ayakların bağlantı kemiklerindeki bozukluktan dolayı vücuda yapışık halde olması.
Sağda ilham kaynağı olduğu karakter: ‘Kaykaycı Kız – The Skateboard Girl’
Lucia Zarate – Yaşamış en küçük insan
1890 San Carlos, Mexico doğumlu Lucia Zarate’nın yetişkinliğinde ağırlığı sadece 2.6 kilogramdı. 26 yaşına kadar hayatta kalan Zarate yaşamını sahne şovlarından kazanıyordu.
Tıbbi durumu: Majewski tip II cücelik.
Sağda ilham kaynağı olduğu karakter: Ma Petite
Pip ve Flip – ‘Çivi Kafalar – Pinheads’
Pip ve Flip de Tod Browning’in 1932 tarihli “Ucubeler” adlı filminde görülmüşlerdi.
Tıbbi durumu: Microcephaly denilen baş ve çevresini etkileyen bir nöro gelişimsel bozukluk.
Sağda ilham kaynağı oldukları karakter: Pepper
İnsanlık utancı Bonusu: Saartjie Baartman ya da Sara Baartman
Solda Sara Baartman sağda kalça seksapeli temalı pop kültür figürlerinden Nicki Minaj
Güney Afrikalı Sara Baartman 1810 yılında Cape Town’dan Londra’ya götürüldü. Genç kadın orantısızca büyük kalçalarıyla uzun süre sergilendi, seks kölesi olarak kullanıldı, araştırmacılar tarafından vücudu incelendi. Sara’nın vücudu dönemin seks sembolü haline getirilerek yeni oluşturulan bir “fetiş-köle” etiketiyle damgalandı. Avrupa’ya getirildikten sadece beş sene sonra yaşadıklarına dayanamayarak 25 yaşında hayatını kaybetti.
Öldükten sonra dahi rahat bırakılmayan zavallı kadının cinsel organı ve beyni vücudundan ayrıldı ve 1985 yılına kadar Paris’deki “l’Homme Müzesi’nde” sergilenmeye devam edildi. Vücudu ise alçıyla kalıplanarak formu çıkarıldı.
Afrikalı kadınların Sara Baartman olayıyla başlatılan ve 100 yıldan fazladır sürdürülen ırkçı ve seksüel kalıplara sokulma durumu bugün hâlâ malum pop mecralar yoluyla sürdürülüyor. Erkeklerin gangsta, kadınların seksi kıçlı şarkıcı olma durumları ırkın tek marifetiymiş gibi sunulmakta. Baartman olayıyla ilgili belgesellere ve gerçek görsellere küçük bir araştırmayla ulaşabilirsiniz.
Bonus: Osmanlı’da kölelik ve İngiltere’yle imzalanan anlaşma
Batıyla benzer kötü koşullarda olmasa da Osmanlı’da da kölelik uzun süre yer bulmuştur. Köleliğin kaldırılmasına yönelik anlaşmalardan ilki, 25 Ocak 1880’de İngiltere ile, Afrikalı kölelerin taşınmalarının sona erdirilmesi konusunda imzalanmıştır.
İmzalanan sözleşme metninde yazılanlar şöyledir: Afrikalı kölelerin taşınmasının durdurulması konusunda işbirliği arzusu ile içten ve karşılıklı olarak hareket eden Osmanlı Devleti Padişahı ile Büyük Britanya ve İrlanda Birleşik Krallığı Kraliçesi bir sözleşme yapma hususunda görüş birliğine varmışlardır.
Bu amaçla iki devlet kendilerini temsilen Osmanlı Padişahı Dış İşleri Bakanı Sava Paşa’yı, İngiltere ve İrlanda Birleşik Krallığı Kraliçesi Sir Austen Henry Layard’ı görevlendirdiler.
