Ünlü ressamlar Gustav Klimt ve Egon Schiele arasında skandallar kadar güçlü olduğu bilinen bir arkadaşlık vardı. Uzaktan bakıldığında anlam verilemese de yakınlaştıkça anlamlılaşan, iki dev sanatçının ilişkisi dönemin ruhuyla birleşip bu zamanlara gelerek yüreklere dokunuyor.
Garip arkadaşlık
Viyana akımı denince akla gelen iki isim olan Klimt ve Schiele, bakıldığında aralarında çok az ortak nokta barındıran iki kişi. Işıltılı kıyafetleri içinde Viyana’nın elit tabakasını temsil eden Klimt’in yanında Schiele, insan vücudunu tasvir ederek çağdaş sanat izleyicilerini şoke ederek duruyordu. Tüm bunlara rağmen içinde bulundukları arkadaşlığı sürdürmeye çabalayan ikili 1918’deki grip salgını canlarına kast edene kadar devam etti.
Akademik resme sırtını dönen bir Klimt
Okuldan ayrılan Klimt ve bir grup arkadaşı sanatçıların ait olmaya mecbur hissettikleri Künstlerhous’ın kısıtlamalarına karşı gelerek okuldan ayrıldılar. Bu toplu ayrılışın amacı Viyana Sezession (Ayrılık) adı verilen sanat hareketini başlatmaktı.
Nuda Veritas (1899) Sandra Tretter’ın başında olduğu Klimt Derneği tarafından “Künstlerhaus Sezession’a karşı” diye özetleniyordu. Tabloda çıplak bir kadın elinde doğruluk aynası tutarken ayaklarının altında yanlışlıkların yılanı ölü bir şekilde yatıyordur. Doruluk aynasının üzerinde de Alman dramatist Schiller’den ‘Yaptığın güzel şeylerle ya da sanatınla kimseyi memnun edemiyorsan, lütfen daha az uğraş. Çoğunluğu memnun etmek kötüdür.’ yazar.
Klimt, Schiele ve çağdaşlarından bir grup sergiye ev sahipliği yapan Viyana Leopold Müzesi Genel Müdürü Diethard Leopold, ‘Üniversite bir bilim ve aydınlanma şöleni istedi’ diyordu. Sergi, alışkın olunmayan çıplak figürler felsefeyi temsil ederken tepkilere neden oldu. Hatta üniversitenin 87 üyesi kurulu protesto edip kapatılması için eğitim bakanlığına dilekçe verdiler.
Sonraki olay Medicine’de kopacaktı
Klimt imzalı Medicine ilk gösterilmeye başladığında olayın devamında parlementoya taşınacağını kimse düşünmüyordu. Sebebi ise esere aşağıdan bakıldığında vulvası belirgin biçimde görünen iri bir kadının tasviri olarak görülmesiydi. Pornografik olarak etiketlenen tablo kaldırılmadı ancak savcılık işin içine girdi ve bir ilk gerçekleşerek kültürel bir olay parlementoya götürüldü.
Golfish–> eleştirmenlere
Klimt, Goldfish adıyla 1902 yılında hakkında söylenen ve düşünülenlere cevap niteliğinde bir çalışma yaptı. Cevaptaki tabloda bir kadının poposunu seyircilere dönerek teşhir ettiği görülüyordu. Klimt’in bu resmini Goldfish yerine ‘eleştirmenlerime’ diye adlandırmış olduğu söyleniyor.
Son karar silahları oldukları yerden çıkardı
Son çalışmasındaki mürekkep balığına benzer şekilsiz yaratıkla çevrelenen bir tövbekar gibi resmedilen tablo yepyeni tartışmalara sebebiyet verdi. Bakanlık Klimt’i desteklese de bu yeni sorun sonucunda eserlerin, daimi olarak tavan yerine bir galeride sergilenmesi şeklinde karar verildi. Buna fazlasıyla kızan Klimt resimleri vermemek için direnip yaptığı yeniliklerine geri dönmek istiyordu. Bakanlık isteği onaylamayınca Klimt başka çare bulamayarak tabloları taşıyan adamları silahla alıkoydu. Bakanlık geri çekilmek zorunda kaldı. Klimt, bu olaydan sonra bir daha asla halk kuruluna talip olmadı. Artık manzara ve insan portrelerine odaklanacaktı.
Klimt başta ünlü yapıtı ‘Kiss (Öpücük)’ olmak üzere gerçekleri yüzeye çıkarıyordu
Ressamın ilk bakışta görüldüğü gibi olmayan eseriyle ilgili ‘Yakından bakarsanız eğer, adamın kolları çok çirkin ve erekte olmuş penisi tasvir ediyor. Adam cinsel isteğin bir kişiselleştirilmesi ama dışarıdan bakıldığında çok hassas ve sevgi dolu bir tablo gibi görünüyor.’ notu düşülüyor.
Hayal kırıklığından doğan arkadaşlık
Shiele, Güzel Sanatlar Akademisinde öğrenci olduğu 1907 yılında akademideki disiplinin hayal kırklığı olduğunu düşünmeye başlayıp Klimt’i arıyor. Çünkü onun pek de uzlaşmacı olmayan tavırları hoşuna gidiyordu.
Kız kardeşini küçüklüğünde çıplak şekilde kara kalem çizip ailesini şaşırtarak doğuştan gelen kabiliyetini göstermeye çalışıyordu. Psikoterapist Leopold, ressamın ergenlik çağındaki kızlara merakını, ileride skandallara yol açacak ve annesine beslediği karışık duygulara karşı verilmiş bir tepki olarak yorumluyor.
Schiele’nin büyük yeteneği Klimt’in dikkatini çekmişti. 1909 yılındaki Kunstchau sergisine modeller temin edip genç adama yol açmaya çalışsa da Klimt’tin tarzına oldukça benzediği halde Schiele’nin dört tablosu da sergide etki yaratamadı. Sırada tasarım topluluğu Wiener Werkstatte üyeleriyle tanışmak vardı. Ancak Schiele kartpostal tasarımlarında kullanılmak üzere suluboya önerince dekoratif sanatlar için uygun olmadığı söylenerek reddedildi.
Schiele’nin dışavurum arayışı
Yeni yöntem arayan Schiele, vücudunu ilham olması için daha önce görülmemiş bir tarzda resmetti. 1907 tarihli otoportresinde Medicine tablosundaki adı çıkmış kadın figürünü esas alıp kendini dışlanmış, kırılgan ve çaresiz olarak gösteriyordu. Ressamın ızdıraplı eğri büğrü figür denemeleri şimdinin aksine Viyana’da ilgiyle karşılanmıyordu.
Bundan memnun olmayan Schiele, Wally adlı Klimt’in eski mankenlerinden biriyle krumau‘da küçük bir kasabaya gitti. Kısa zamanda dikkatleri üzerlerine toplayan ikili, Schiele’nin bahçede genç bir kızı çizmesinin ortaya çıkmasıyla kasabadan ayrılmak zorunda kaldı. Bir başka skandal, evinden kaçan bir kızı alıkoyduğu gerekçesiyle şikayet edilmesini gösteriyordu. Eve gelen polis memurları önlerindeki nü suluboya tabloyla birlikte 125 resme el koydu. Sonucunda Schiele üç gün hapis yattı.
Düşünceli arkadaş Klimt
Schiele, hapis cezasından sonra başka biri oldu. Artık, Klimt’in onu tanıştırdığı müşterilere portre resimler yaparak yeni iş olanağını koruyordu. Bunda Edith Harms adlı kadınla yaptığı evliliğin olgunlaştırması da büyük pay sahibi.
Son
Yeni bir toplum hayal eden Schiele, 1918’de Friends adlı Klimt’in de içinde olduğu altı ressamla birlikte bir masanın etrafında oturduğu yarım kalmış çalışması, yaratmayı umduğu bu sanatsal kardeşliği övüyordu.
Klimt’in şubat ayında hayatını kaybetmesi, Schiele’nin derin bir depresyona girmesine neden olup hayallerini yıktı. Öyle ki bu süreçte kendini ölüm yatağında resmediyordu. Sezession’un Bahar sergisinin düzenlenmesi için davet edildiğinde ise serginin posterini yeniden düzenleyip Klimt’in sandalyesini boş bırakarak ‘Friends’ çalışmasını hazırladı.
Dostunun ölümüyle başa çıkmaya başladığı zamanlarda Viyana’nın öne çıkan sanatçılarından biri olmuştu ki dostundan sekiz ay sonra gribe yenik düşerek hayatını kaybetti.
‘Keşke yaşasaydı.’ diye mi yoksa ‘dostuna kavuşup sanat camiasına uzaktan bakmaya devam etmişlerdir.’ diye iç geçirmek mi daha iyi bilemedik.
Kaynak: 1
