Türk Basınında Uygulanan İlk S*nsürün İlginç Hikayesi

May 10, 2017

Bugün 10 Mayıs 2017 birçok şeyin yıldönümü olduğu gibi Türk basınında ilk sansürün uygulanmasının da yıldönümü. Şu ara hayatımızın özellikle basının her alanında gördüğümüz sansür 141 yıl önce bugün yani 1876’da uygulandı.

Uygulanan ilk sansürün kısaca bir tarihçesini okumlayacak olursak;

Türk tarihinde ilk sansür Osmanlı Devleti döneminde uygulandı. 1821 yılındaki Yunan İsyanı’nı destekleyen Avrupa gazetelerinin kamuoyunu yönlendirme gücü baskındı.

fft16_mf2863975

İzmir’de Fransızca yayımlanan isyan karşıtı, Osmanlı taraftarı gazetelerin gösterdiği faydalarla Osmanlı yönetimi basının önemini 1820’lerde anladı ve ona göre çalışmalara başladı.

GAZETE

Osmanlı’da; ilk gazeteler, devletin çalışmalarını halk ile paylaşma amacıyla yayınlanırken daha sonra özel gazeteler çıkıverdi. Takvim-i Vekayi’den sonra çıkan Tercuman-ı Ahval buna en büyük örneklerden bir tanesi.

img_0038

Özel gazetelerin önerilerde bulunup, yeni görüşler yayması ve kamuoyu ile paylaşılmayan birtakım şeyleri dillendirerek hükümete muhalefet olması, yönetimin hoşuna gitmedi ve sansür hakkındaki “Âli Kararname” çıkarıldı.

kim-demis-osmanliya-matbaa-gec-geldi-diye-h1488883280-747ee5

Mahmut Nedim Paşa tarafından, 10 Mayıs 1876‘da çıkarılan Âli kararnameyle bütün gazetelere ilk sansür uygulanmış oldu.

Mahmud_Nedim_Pasha

Osmanlı basınında çıkan yazılara, hükümet gerekli dikkati göstermiş ve çoğu zaman gazeteleri süreli ve süresiz kapatmışsa da basın bir türlü kontrole alınamadı.

NPcas9j

Başka bir çözüm olarak gazetelerin baskıdan önce denetlenmesine karar verildi.

CUMHURIYET MATBAASI - CUMHURIYET GAZETESI ARSIVI - SAGBASTARAF: FRANSIZCA CUMHURIYET - ORTADA: KATINA - SOL BAS: OPERATOR NESIM -

Ali Kararnamesindeki hükümler çerçevesinde önce, resim ve karikatürlere sansür konulmuş; yurt dışından getirilen yayınlar daha sıkı bir denetim altına alınmıştı.

35_os_03

Kararnameye gelen tepkilerden biri şu şekildeydi; Basiret Gazetesi; sansür kararnamesini yayımladıktan sonra, “Matbaamızın makinesi kırıldığından birkaç gün gazetemizin neşrine muktedir olamayacağımızı müşterilerimize ilan ederiz.” yazmış.

tanzimat-doneminde-cikarilan-gezeteler

Sabah Gazetesi de (1875) ilk gün, sansürün yasakladığı yazıların yerlerini boş bırakarak yayımlanmıştı.

PEYAM-I-SABAH-OSMANLICA-GAZETE-SAYI-1123__45226109_0

Gazete, iç ve dış haberleri genellikle ikinci ve üçüncü sayfalarında verdiği için bu sayfaların yarısının yazısız çıkması, okurlara sansürlenen haberlerin içeriğini açıkça göstermişti.

turk-basini-ilk-sansur

Gazetede sansürlenen yerlerin beyaz bırakılarak yayınlanması yöntemini dünyada ilk kez uygulayan Sabah Gazetesi editörü Şemseddin Sami’dir.

maxresdefault

Basının gösterdiği tepkiler üzerine Mahmut Nedim Paşa görevinden çekildi. Yerine gelen Mütercim Rüştü Paşa ise iki gün yürürlükte kalan kararnamenin kaldırıldığına ilişkin bir kararname yayımlamıştı.

site1(1)
Kaynaklar: 1,2,3

Yorum Bırakın

E-mail adresiniz paylaşılmayacaktır.*

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>